महत्त्वम् आध्यात्मिकरहस्यं च
आध्यात्मिकं महत्त्वं तात्त्विकभावः शाश्वतमूल्यानि च
प्रदोषव्रतम् भगवतः शिवस्य आराधनानिरतं परमं पुण्यपर्व अस्ति। अस्मिन् दिने शिवलिङ्गे गङ्गाजल-दुग्ध-बिल्वपत्रार्पणेन महापुण्यफलं लभ्यते।
प्रदोषव्रतम् व्रतस्य महत्त्वम्: १. पापक्षयः - जन्मजन्मान्तरोपात्तपापानां नाशः भवति। २. चित्तशुद्धिः - मनः प्रशान्तं ध्याननिष्ठं च भवति। ३. मोक्षप्राप्तिः - शिवकृपया शिवसायुज्यं लभते।
पौराणिकी कथा प्रसङ्गश्च
शास्त्रेषु इतिहासे च वर्णिताः पावनाः संदर्भाः
“शिवपुराणानुसारं समुद्रमथने समुत्पन्नं हालाहलं विषं जगद्रक्षणार्थं भगवान् शङ्करः कण्ठे अधारयत्, येन स नीलकण्ठः जातः। तस्य कृपामहिम्नः स्मरणार्थम् इदं व्रतम् आचर्यते।”
प्रमुखाः विधयः अनुष्ठानानि च
क्रमशः पूजाविधिः आचरणं च
- १चरणम् १
प्रातः स्नात्वा शुद्धवस्त्रधारी भूत्वा शिवव्रतं सङ्कल्पयेत्।
- २चरणम् २
शिवलिङ्गे पञ्चामृतेन गङ्गाजलेन च रुद्राभिषेकं कुर्यात्।
- ३चरणम् ३
त्रिदल-बिल्वपत्राणि, भस्म, चन्दनं च समर्पयेत्।
- ४चरणम् ४
"ॐ नमः शिवाय" मन्त्रस्य महामृत्युञ्जयमन्त्रस्य च जपः विधेयः।
- ५चरणम् ५
प्रदोषकाले घृतदीपं प्रज्वाल्य शिवारार्तिकं कुर्यात्।
प्रधानदेवता पावनाश्च मन्त्राः
भगवान् शिवः (देवाधिदेवः महादेवः) • कल्याणकाराः वैदिकाः पौराणिकाश्च मन्त्राः
रुद्र मन्त्रः
ॐ नमो भगवते रुद्राय ॥
कल्याणमूर्तये सर्वरूपाय भगवते रुद्राय नमो नमः।
पारम्परिकभोगः नैवेद्यं च
भक्त्या समर्पितं पवित्रं नैवेद्यम्