१५ फ़रवरी २०२६•रविवासरः

महापर्व•भगवान् शिवः

महाशिवरात्रिः

देवाधिदेवस्य शिवस्य पार्वत्याश्च विवाहमहोत्सवः लिङ्गोद्भवपर्व च।

शुभमुहूर्तः पूजासमयश्च

India•१५ फ़रवरी २०२६

५० कलाः

निशिताकालशिवपूजामुहूर्तः५० कलाः

१२:०३ पूर्वाह्ने, १६ फरवरी तः १२:५३ पूर्वाह्ने, १६ फरवरी

पावनो निशिताकालः यदा भगवान् शिवः ज्योतिर्लिङ्गरूपेण प्रादुर्भूतः।

प्रमुखाः पूजाव्रतसमयाः

महाशिवरात्रिनिशिताकालपूजाशुभम्

१२:०३ पूर्वाह्ने, १६ फरवरी तः १२:५३ पूर्वाह्ने, १६ फरवरी

Supreme auspicious midnight window for Shiva Linga Abhishekam and sacred bilva patra offerings

रात्रेः प्रथमप्रहरपूजाशुभम्

०६:१० अपराह्ने तः ०९:१९ अपराह्ने

First quarter night puja with milk (Dugdha Abhishekam)

रात्रेः द्वितीयप्रहरपूजाशुभम्

०९:१९ अपराह्ने तः १२:२८ पूर्वाह्ने, १६ फरवरी

Second quarter night puja with curd (Dadhi Abhishekam)

रात्रेः तृतीयप्रहरपूजाशुभम्

१२:२८ पूर्वाह्ने, १६ फरवरी तः ०३:३७ पूर्वाह्ने, १६ फरवरी

Third quarter night puja with ghee (Ghrita Abhishekam)

रात्रेः चतुर्थप्रहरपूजाशुभम्

०३:३७ पूर्वाह्ने, १६ फरवरी तः ०६:४७ पूर्वाह्ने, १६ फरवरी

Fourth quarter dawn puja with honey (Madhu Abhishekam)

शिवरात्रिपारणसमयःशुभम्

०६:४७ पूर्वाह्ने, १६ फरवरी तः १०:४७ पूर्वाह्ने, १६ फरवरी

Auspicious time to break the Maha Shivaratri fast next morning after sunrise

Calculated for Phalguna Krishna Chaturdashi.

Nishita Kaal is the 8th nocturnal division of the night from local sunset to next sunrise.

Ratri 4 Prahar timings divide the night into 4 equal quarters for continuous Jagaran.

🕉

महत्त्वम् आध्यात्मिकरहस्यं च

आध्यात्मिकं महत्त्वं तात्त्विकभावः शाश्वतमूल्यानि च

माघ/फाल्गुनकृष्णपक्षस्य चतुर्दश्यां तिथौ महाशिवरात्रिव्रतं क्रियते। भक्ताः अहोरात्रं निराहाराः भूत्वा चतुःप्रहरेषु शिवलिङ्गस्य पञ्चामृतेन गङ्गाजलेन बिल्वपत्रैश्चाभिषेकं कुर्वन्ति, रात्रौ जागरणं कुर्वन्ति च।

अज्ञानविनाशः, आत्मशुद्धिः, कैवल्यमुक्तिप्राप्तिश्च।

📜

पौराणिकी कथा प्रसङ्गश्च

शास्त्रेषु इतिहासे च वर्णिताः पावनाः संदर्भाः

कथासारः (मुख्यप्रसङ्गः)

"When the deadly Halahala poison threatened to destroy all creation during Samudra Manthan, Lord Shiva consumed it out of boundless compassion, holding it in His throat. On this sacred night, Shiva and Parvati united in celestial marriage."

The Shiva Purana narrates two momentous cosmic occurrences on Maha Shivaratri. First, during the cosmic Samudra Manthan, before the nectar of immortality (Amrita) could emerge, a lethal, burning poison named Halahala surfaced, threatening to incinerate the three worlds. Desperate, the Devas and Asuras prayed to Lord Shiva for salvation. Out of boundless compassion (Karuna), Lord Shiva gathered the venom in His palm and drank it. Goddess Parvati placed Her hand upon His throat to prevent the poison from entering His stomach. The venom remained in His throat, turning it dark blue and earning Him the eternal title 'Neelakantha'. To soothe the scorching heat, the gods and sages performed night-long abhishekam with cool Ganga water and Bilva leaves, singing His praises until dawn. Secondly, on this holy night, Lord Shiva married Goddess Parvati in the presence of all celestial beings, representing the ultimate harmonious union of Purusha (the Supreme Unmanifest Witness) and Prakriti (the Manifest Universe).

॥ इति शुभम् ॥•Sanatana Sacred Lore Archive

ॐ तत् सत्

प्रमुखाः विधयः अनुष्ठानानि च

क्रमशः पूजाविधिः आचरणं च

१

अहोरात्रं व्रतधारणं शिवचिन्तनं च

२

चतुःप्रहरपूजायां पञ्चामृताभिषेकः बिल्वपत्रार्पणं च

३

रात्रौ जागरणं महामृत्यंजयजपश्च

४

प्रातःकाले विधिवत् पारणम्

🕉

प्रधानदेवता पावनाश्च मन्त्राः

भगवान् शिवः • कल्याणकाराः वैदिकाः पौराणिकाश्च मन्त्राः

१

Maha Mrityunjaya Mantra (महामृत्युंजय मंत्र)

ॐ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् । उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात् ॥

Om Tryambakam Yajamahe Sugandhim Pushti-Vardhanam, Urvarukamiva Bandhanan Mrityor Mukshiya Mamritat

भावार्थः: We worship the three-eyed Lord Shiva, who is fragrant and nourishes all beings. May He liberate us from death and worldly bondage, just as a ripe cucumber effortlessly detaches from its vine.

२

Shiva Panchakshara Stotram (शिव पंचाक्षर स्तोत्र)

नागेन्द्रहाराय त्रिलोचनाय भस्माङ्गरागाय महेश्वराय । नित्याय शुद्धाय दिगम्बराय तस्मै नकाराय नमः शिवाय ॥

Nagendra-Haraya Trilochanaya Bhasmanga-Ragaya Maheshvaraya, Nityaya Shuddhaya Digambaraya Tasmai Nakaraya Namah Shivaya

भावार्थः: Salutations to the noble Lord Shiva, who wears the king of snakes as His garland, who has three eyes, whose body is smeared with sacred ash, who is eternal, pure, and boundless.

३

Rudra Gayatri Mantra (रुद्र गायत्री)

ॐ तत्पुरुषाय विद्महे महादेवाय धीमहि । तन्नो रुद्रः प्रचोदयात् ॥

Om Tatpurushaya Vidmahe Mahadevaya Dhimahi, Tanno Rudrah Prachodayat

भावार्थः: May we know the Supreme Reality. We meditate upon Mahadeva. May Lord Rudra inspire and guide our intellect.

आरती स्तुतिश्च

जय शिव ओंकारा, ॐ जय शिव ओंकारा । ब्रह्मा, विष्णु, सदाशिव, अर्द्धांगी धारा ॥ ॐ जय शिव ओंकारा... एकानन चतुरानन पंचानन राजे । हंसासन गरुड़ासन वृषवाहन साजे ॥ ॐ जय शिव ओंकारा... दो भुज चार चतुर्भुज दसभुज अति सोहे । त्रिगुण रूप निरखते त्रिभुवन जन मोहे ॥ ॐ जय शिव ओंकारा... अक्षमाला वनमाला मुण्डमाला धारी । त्रिपुरारी कंसारी कर माला धारी ॥ ॐ जय शिव ओंकारा... श्वेताम्बर पीताम्बर बाघम्बर अंगे । सनकादिक गरुड़ादिक भूतादिक संगे ॥ ॐ जय शिव ओंकारा... कर के मध्य कमण्डलु चक्र त्रिशूल धर्ता । जगकर्ता जगभर्ता जगसंहारकर्ता ॥ ॐ जय शिव ओंकारा... ब्रह्मा विष्णु सदाशिव जानत अविवेका । प्रणवाक्षर के मध्ये ये तीनों एका ॥ ॐ जय शिव ओंकारा... काशी में विश्वनाथ विराजत नन्दी ब्रह्मचारी । नित उठ दर्शन पावत महिमा अति भारी ॥ ॐ जय शिव ओंकारा... त्रिगुण शिवजी की आरती जो कोई नर गावे । कहत शिवानन्द स्वामी मनवांछित फल पावे ॥ ॐ जय शिव ओंकारा...

विविधक्षेत्रेषु उत्सवाः

भारते विश्वे च विशिष्टाः उत्सवपरम्पराः

Jyotirlinga Temples (Kashi, Ujjain, Somnath, Kedarnath, Trimbakeshwar)Bhasma Aarti & Shahi Snan

Hundreds of thousands of pilgrims join night-long queues for sacred Bhasma Aarti at Mahakaleshwar in Ujjain and Ganga abhishekam at Kashi Vishwanath.

Jammu & Kashmir (Kashmiri Pandits)Herath (Vatuk Puja)

Celebrated over several days as "Herath", featuring the elaborate worship of Vatuk Bhairava with dried fruits, walnuts, and traditional Kashmiri hymns.

Southern India (Andhra Pradesh, Tamil Nadu, Karnataka, Kerala)Maha Jagaran & Natyanjali

Classical dancers offer non-stop Natyanjali dance tributes to Lord Nataraja at Chidambaram, while devotees observe 24-hour waterless fasting and Temple Jagaran.

पारम्परिकभोगः नैवेद्यं च

भक्त्या समर्पितं पवित्रं नैवेद्यम्

🍯Bhang Thandai and Panchamrit

🍯Makhana Kheer and Sabudana Khichdi

🍯Roasted water chestnut flour (Singhara Lapsi)

🍯Boiled sweet potatoes and fruits

🍯Bael fruit and coconut prasad

प्रामाणिकशास्त्राणि संदर्भाश्च

✦Shiva Purana — Vidyeshvara Samhita & Rudra Samhita

✦Yajurveda — Sri Rudram (Namakam & Chamakam)

✦Skanda Purana — Kashi Khanda

✦Linga Purana — Lingodbhava Adhyaya

व्रतनियमाः पारणविधिश्च

✔Fasting starts at dawn of Krishna Chaturdashi and continues throughout the night.

✔Parana (fast breaking) is conducted on Amavasya morning after sunrise during the prescribed tithi window.