जैनसाधनाविधिः
जैनपञ्चक्खाणम्: दैनिकाः व्रतत्यागसमयाः
सूर्योदयसूर्यास्ताभ्यां परिकलितं जैनपच्चक्खाणसमयम्।
सोमवार, २३ नवंबर २०२६
India
सूर्योदयः
६:३२ पूर्वाह्न
सूर्यास्तः
५:२८ अपराह्न
दिनम् १० घं ५६ मि•रात्रिः १३ घं ५ मि
सूर्योदयः
६:३२ पूर्वाह्न
दिनम् १० घं ५६ मि
सूर्यास्तः
५:२८ अपराह्न
सूर्योदयः • उषाकालःरात्रिः १३ घं ५ मिचौविहारः • सूर्यास्तः
पच्चक्खाणम्
५:२८ अपराह्न – ६:३३ पूर्वाह्न
८ कालाः#पच्चक्खाणम्
समयःप्रकृतिः
१
१
दिवा प्रथमप्रहरःदिनम्
प्रथमः दिवाप्रहरः
६:३२ पूर्वाह्न––९:१६ पूर्वाह्न
दिनम्
२
२
नवकारशीपच्चक्खाणम्
सूर्योदयात् ४८ निमेषानन्तरम्
७:२० पूर्वाह्न
पच्चक्खाणम्
३
३
दिवा द्वितीयप्रहरःदिनम्
द्वितीयः दिवाप्रहरः
९:१६ पूर्वाह्न––१२:०० अपराह्न
दिनम्
४
४
पोरसीपच्चक्खाणम्
द्वितीयप्रहरस्य आरम्भः
९:१६ पूर्वाह्न
पच्चक्खाणम्
५
५
साढपोरसीपच्चक्खाणम्
सूर्योदयात् सार्धैकप्रहरानन्तरम्
१०:३८ पूर्वाह्न
पच्चक्खाणम्
६
६
दिवा तृतीयप्रहरःदिनम्
तृतीयः दिवाप्रहरः
१२:०० अपराह्न––२:४४ अपराह्न
दिनम्
७
७
पुरिमड्डम्पच्चक्खाणम्
तृतीयप्रहरस्य आरम्भः
१२:०० अपराह्न
पच्चक्खाणम्
८
८
दिवा चतुर्थप्रहरःदिनम्
चतुर्थः दिवाप्रहरः
२:४४ अपराह्न––५:२८ अपराह्न
दिनम्
९
९
अवड्डम्पच्चक्खाणम्
चतुर्थप्रहरस्य आरम्भः
२:४४ अपराह्न
पच्चक्खाणम्
१०
१०
चोविहारःपच्चक्खाणम्
सूर्यास्तात् ४८ निमेषेभ्यः पूर्वम्
४:४० अपराह्न
पच्चक्खाणम्
#पच्चक्खाणम्
समयःप्रकृतिः
१
१
रात्रि प्रथमप्रहरःरात्रिः
प्रथमः रात्रिप्रहरः
५:२८ अपराह्न––८:४५ अपराह्न
रात्रिः
२
२
सायं प्रतिक्रमणम्पच्चक्खाणम्
सूर्यास्ते आरम्भः
५:२८ अपराह्न
पच्चक्खाणम्
३
३
रात्रि द्वितीयप्रहरःरात्रिः
द्वितीयः रात्रिप्रहरः
८:४५ अपराह्न––१२:०१ पूर्वाह्न
रात्रिः
४
४
संथारापोरसीपच्चक्खाणम्
द्वितीयरात्रिप्रहरस्य आरम्भः
८:४५ अपराह्न
पच्चक्खाणम्
५
५
रात्रि तृतीयप्रहरःरात्रिः
तृतीयः रात्रिप्रहरः
१२:०१ पूर्वाह्न––३:१७ पूर्वाह्न
रात्रिः
६
६
निशीथम्पच्चक्खाणम्
तृतीयरात्रिप्रहरस्य आरम्भः
१२:०१ पूर्वाह्न
पच्चक्खाणम्
७
७
रात्रि चतुर्थप्रहरःरात्रिः
चतुर्थः रात्रिप्रहरः
३:१७ पूर्वाह्न––६:३३ पूर्वाह्न
रात्रिः
८
८
प्रातः प्रतिक्रमणम्पच्चक्खाणम्
चतुर्थरात्रिप्रहरस्य आरम्भः
३:१७ पूर्वाह्न
पच्चक्खाणम्
जैनपच्चक्खाणं दैनिकव्रतानि च
आध्यात्मिकं महत्त्वं, प्रहरव्यवस्था, उपवासदर्शनं च
किं नाम पच्चक्खाणम्? पच्चक्खाणं जैनदर्शने त्यागस्य व्रतस्य वा सङ्कल्पः।
आध्यात्मिकं प्रयोजनम्
पच्चक्खाणं स्वैच्छिकस्य आत्मसंयमस्य पवित्रः सङ्कल्पः। आहारेन्द्रियासक्तेः त्यागेन सञ्चितकर्मणां निर्जरा भवति, संयमश्च वर्धते।
अहिंसा संयमश्च
सौरप्रहरव्यवस्था
जैनकालगणना घटीयन्त्रापेक्षया साक्षात् सूर्योदयेन सूर्यास्तेन च सिद्ध्यति। अहर्निशं चत्वारि समानानि प्रहराणि भवन्ति, यानि ऋतुक्रमेण परिवर्तन्ते।
४ दिन + ४ रात्रि प्रहराः
प्रमुखाणि व्रतानि नियमाश्च
नवकारशी: सूर्योदयात् ४८ निमेषानन्तरं नवकारमन्त्रस्मरणपूर्वकम् आहारग्रहणं, येन प्रातःकालीनसूक्ष्मजीवरक्षणं भवति।
चोविहारः: सूर्यास्तात् पूर्वं चतुर्विधाहारस्य (अशनादि) पूर्णत्यागः, रात्रिचरजीवरक्षणार्थम्।
चौविहारः (चतुर्विधत्यागः)
जैनपरम्परा सम्प्रदायभेदेन भिन्ना भवितुमर्हति।