श्रीकृष्णजन्माष्टमी
भगवतो विष्णोः अष्टमावतारस्य जगद्गुरोः श्रीकृष्णस्य पावनः प्रादुर्भावोत्सवः।
शुभमुहूर्तः पूजासमयश्च
India•२४ आगस्ट २०२७
भगवतः श्रीकृष्णस्य पूजा रात्रेः शास्त्रीये अष्टममुहूर्ते (निशिताकाले) क्रियते।
प्रमुखाः पूजाव्रतसमयाः
रात्रेः अष्टममुहूर्तः यदा श्रीकृष्णः प्रादुर्भूतः
खगोलीयस्थानीयसौरमध्यरात्रम्
परेद्युः प्रातः सूर्योदयानन्तरं पारणं क्रियते
महत्त्वम् आध्यात्मिकरहस्यं च
आध्यात्मिकं महत्त्वं तात्त्विकभावः शाश्वतमूल्यानि च
श्रीकृष्णजन्माष्टमी सनातनधर्मस्य परमपावनं महापर्व वर्तते। भाद्रपदकृष्णपक्षस्य अष्टमीतिथौ रोहिणीनक्षत्रे निशीथकाले भगवतः श्रीकृष्णस्य प्राकट्यम् अभवत्। अस्मिन् दिने सर्वे भक्ताः उपवासं विधाय निशीथे भगवतः पञ्चामृताभिषेकं नीराजनं च कुर्वन्ति।
धर्मसंस्थापनम्, निष्कामकर्मयोगस्य अमरसन्देशः, भगवत्प्रेमभक्तेः प्राप्तिश्च अस्य पावनपर्वणः प्रमुखं रहस्यम् अस्ति।
पौराणिकी कथा प्रसङ्गश्च
शास्त्रेषु इतिहासे च वर्णिताः पावनाः संदर्भाः
"मथुरायां कंसस्य कारागारे बन्दीभूतयोः देवकीवसुदेवयोः अष्टमपुत्ररूपेण श्रीकृष्णः प्रादुर्भूतः। वसुदेवः रात्रौ यमुनां तीर्त्वा गोकुले यशोदानन्दयोः गृहे बालकृष्णं सुरक्षितं प्रापयत्।"
प्रमुखाः विधयः अनुष्ठानानि च
क्रमशः पूजाविधिः आचरणं च
प्रातःकाले स्नात्वा अहोरात्रोपवासस्य सङ्कल्पधारणम्।
गृहमन्दिरं सुपुष्पैः बालकृष्णस्य दोलिकया च सुशोभनम्।
श्रीमद्भगवद्गीतायाः विष्णुसहस्रनामस्य च पाठः।
मध्यरात्रौ १२:०० वादने निशीथकाले शङ्खघण्टानादैः सह पञ्चामृताभिषेकः।
नवनीतशर्करायाः छप्पनभोगस्य च समर्पणम्।
निशीथारतीं कृत्वा चरणामृतस्वीकरणं परेद्युः सूर्योदयानन्तरं पारणं च।
प्रधानदेवता पावनाश्च मन्त्राः
भगवान् श्रीकृष्णः • कल्याणकाराः वैदिकाः पौराणिकाश्च मन्त्राः
महामन्त्रः (Maha-Mantra)
हरे कृष्ण हरे कृष्ण कृष्ण कृष्ण हरे हरे । हरे राम हरे राम राम राम हरे हरे ॥
Hare Krishna Hare Krishna Krishna Krishna Hare Hare, Hare Rama Hare Rama Rama Rama Hare Hare
श्रीकृष्णगायत्री (Krishna Gayatri)
ॐ देवकीनन्दनाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि । तन्नो कृष्णः प्रचोदयात् ॥
Om Devakinandanaya Vidmahe Vasudevaya Dhimahi, Tanno Krishnah Prachodayat
जन्माष्टमीस्तुतिः (Janmashtami Shloka)
वसुदेवसुतं देवं कंसचाणूरमर्दनम् । देवकीपरमानन्दं कृष्णं वन्दे जगद्गुरुम् ॥
Vasudeva-Sutam Devam Kamsa-Chanura-Mardanam, Devaki-Parama-Anandam Krishnam Vande Jagadgurum
विविधक्षेत्रेषु उत्सवाः
भारते विश्वे च विशिष्टाः उत्सवपरम्पराः
श्रीकृष्णजन्मस्थाने बाङ्केबिहारीमन्दिरे च लक्षशो भक्ताः समागच्छन्ति। सर्वत्र रासलीला हरिसङ्कीर्तनं च प्रचलति।
गोविन्दाः मानवनिर्मितशिखरैः दधिभाण्डं भित्त्वा श्रीकृष्णस्य बाललीलां स्मारयन्ति।
पारम्परिकभोगः नैवेद्यं च
भक्त्या समर्पितं पवित्रं नैवेद्यम्