महत्त्वम् आध्यात्मिकरहस्यं च
आध्यात्मिकं महत्त्वं तात्त्विकभावः शाश्वतमूल्यानि च
गौण देव उत्थापन एकादशी भगवतः श्रीहरेः परमप्रीतिकरं व्रतम् अस्ति। अस्मिन् दिने अन्नत्यागं कृत्वा तुळसीदलैः विष्णोः पूजनं क्रियते।
गौण देव उत्थापन एकादशी व्रतस्य महत्त्वम्: १. पापनाशः - सर्वदुरितानां क्षयो भवति। २. इन्द्रियनिग्रहः - चित्तशुद्धिः भगवद्भक्तिश्च वर्धते। ३. वैकुण्ठनिवासः - अन्ते विष्णोः परमपदं लभते।
पौराणिकी कथा प्रसङ्गश्च
शास्त्रेषु इतिहासे च वर्णिताः पावनाः संदर्भाः
“पद्मपुराणानुसारं मुरदैत्यवधार्थं विष्णोः शरीरात् एका देवी प्रादुर्भूता, यामेव भगवान् एकादशीम् अकथयत्। अस्याः व्रतानुष्ठानेन मोक्षप्राप्तिर्भवति।”
प्रमुखाः विधयः अनुष्ठानानि च
क्रमशः पूजाविधिः आचरणं च
- १चरणम् १
अन्नादिकं सर्वं वर्जयेत्। केवलं फलाहारं पयो वा गृह्णीयात्।
- २चरणम् २
तुळसीदलैः पीतपुष्पैश्च विष्णोः पूजनं कुर्यात्।
- ३चरणम् ३
विष्णुसहस्रनामस्तोत्रस्य गीतायाश्च पाठं कुर्यात्।
- ४चरणम् ४
द्वादश्यां प्रातःकाले विहितमुहूर्ते पारणं कुर्यात्।
प्रधानदेवता पावनाश्च मन्त्राः
भगवान् श्रीहरिः विष्णुः (नारायणः) • कल्याणकाराः वैदिकाः पौराणिकाश्च मन्त्राः
विष्णु गायत्री मन्त्रः
ॐ नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि । तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् ॥
नारायणं विद्महे, वासुदेवं ध्यायामः। स विष्णुः अस्मान् प्रेरयेत्।
पारम्परिकभोगः नैवेद्यं च
भक्त्या समर्पितं पवित्रं नैवेद्यम्