అధ్యాయం 2: శ్రావణ మాస ధర్మ పాలన

భగవాన శంకర సనత్కుమార జీ సే బోలే, "హే బ్రహ్మా పుత్ర! ఆప నమ్ర హైం। ఆప శ్రద్ధాలు హైం। సమస్త బారహ గుణోం సే యుక్త శ్రోతా హైం। ఆపనే శ్రావణ మాస కే బారే మేం జో పూఛా హై తథా జో పూఛనే సే రహ గయా హై, వహ సబ మైం తుమ్హేం విస్తాపూర్వక బతాతా హూఁ। ఆపకే పితా బ్రహ్మా బహుత ఉద్దణ్డ థే ఇసీలియే ఉన్హేం అపనా పాంచవాఁ సిర గంవానా పడ़ా। వే మత్సరతా కో ఛోడ़ మేరీ శరణ మేం ఆయే। మైం జో కుఛ బతానే జా రహా హూఁ ఉసే ఏకాగ్రచిత్త హోకర సునో -

శ్రావణ మాస మేం నియమోం కా పాలన కర వ్రత రఖకర సాయంకాల కో చార బజే భోజన కరనా చాహిఏ। ఏక మాస తక రుద్రాభిషేక కరనా చాహిఏ। అపనీ ప్రియ కిసీ ఏక వస్తు కా త్యాగ కరే। పుష్ప, ఫల, ధాన్య, తులసీ కీ మంజరీ యుక్త పత్తీ ఔర బేల-పత్రోం సే మేరీ లక్ష పూజా కరే। కోటిలింగ పూజన కరే। బ్రాహ్మణోం కో ప్రేమపూర్వక భోజన కరాయే। నియమ కా పాలన కరే। ముఝే పంచామృత సే అభిషేక అతి ప్రియ హై। అతః ఉసే భీ కరే। ఇస మాస మేం కియా జానేవాలా కృత్య అనన్త ఫల దేనేవాలా హై। ఇస మాస మేం భూమి పర శయన కరనా చాహిఏ। బ్రహ్మచర్య కా పాలన కరనా చాహిఏ। సత్య బోలనా చాహిఏ। పత్తల మేం భోజన కరే। ప్రాతః కాల స్నాన ధ్యాన కరే। ఇన్ద్రియోం కో వశ మేం రఖనా చాహిఏ। ఏకాగ్ర మన సే ప్రతిదిన మేరీ పూజా కరే। ఇస మహీనే మేం మన్త్రోం కా పురశ్రవణ భీ ఉత్తమ సిద్ధి దేనేవాలా హై। "గాయత్రీ మన్త్ర" ఔర "ఓం నమః శివాయ" కా జాప కరేం। శ్రీ సూక్త కా జాప ఔర భీ అధిక ఫలదాయక హై। గ్రహయజ్ఞ, కోటిహోమ, లక్షహోమ తథా అయుత హోమ కరనే పర సద్య ఫలతా హై ఔర మనోవాంఛిత ఫల ప్రాప్త హోతా హై। జో ప్రాణీ ఇస మహీనే మేం ఏక దిన భీ వ్రత కో ఛోడ़ దేతా హై వహ మహాప్రలయ తక ఘోర నరక మేం జాతా హై। ముఝే శ్రావణ మాస సే అధిక ఔర కోఈ భీ మాస ప్రియ నహీం హై।

యహ మాస ఫలదాయక హై తథా నిష్కామ భావ సే కియే గయే కర్మ కే ఫలస్వరూప మోక్ష ప్రదాన కరనే వాలా హై। హే సనత్కుమార! ఇస మాస మేం కరనే యోగ్య జో ధర్మ కహే గయే హైం ఉన్హేం ధ్యానపూర్వక సునో। రవివార కో సూర్య కా వ్రత కరనా చాహిఏ। సోమవార కా దిన మేరీ పూజా కా దిన హై। శ్రావణ మాస కే ప్రథమ సోమవార సే ప్రారమ్భ కరకే సాఢ़ే తీన మాస తక అర్థాత్ కార్తిక మాస కీ అమావస్యా తక హోనేవాలా సమ్పూర్ణ కామనా కా అర్థసిద్ధి ప్రదాతా రోటక నామక వ్రత కహలాతా హై। మంగలవార కే దిన మంగలా గౌరీ కా వ్రత రఖా జాతా హై। బుధవార కో బుధ కా వ్రత, బృహస్పతివార కో గురుదేవ కా వ్రత, శుక్రవార కో "జీవన్తికా దేవీ" కా వ్రత రఖతే హైం। శనివార కో హనుమాన తథా నృసింహ కా వ్రత రఖా జాతా హై।

అబ మైం తుమ్హేం తిథియోం కే అనుసార హోనేవాలే వ్రతోం కో బతాతా హూఁ। శ్రావణ మాస కే శుక్ల పక్ష కీ ద్వితీయా తిథి కో "ఔదుమ్బర" నామ కా వ్రత హోతా హై। శుక్ల పక్ష కీ తృతీయా కో "గౌరీ" కా వ్రత హోతా హై। శ్రావణ శుక్ల చతుర్థీ కో "దూర్వా గణపతి" నామక వ్రత హోతా హై। ఇసే వినాయక చతుర్థీ వ్రత యా "గణేశ చౌథ" కా వ్రత కహతే హైం। శ్రావణ శుక్ల పంచమీ కో "నాగ పూజన" కా వ్రత రఖా జాతా హై। శ్రావణ శుక్ల షష్ఠీ కే దిన "సూపోదన" వ్రత రఖా జాతా హై। శ్రావణ శుక్ల సప్తమీ కో "శీతలా దేవీ" కా వ్రత రఖా జాతా హై। "అష్టమీ ఔర చతుర్దశీ" తిథి మేం దేవీ కా పవిత్రారోపణ కరనా చాహిఏ। శ్రావణ మాస కీ కృష్ణ తథా శుక్ల పక్ష కీ నవమీ కో "నక్త వ్రత" కా విధాన హై। శుక్ల పక్ష దశమీ కో "ఆశా" నామక వ్రత కియా జాతా హై। కోఈ-కోఈ మనుష్య శ్రావణ మాస కీ దోనోం పక్షోం (శుక్ల ఔర కృష్ణ) కీ ఏకాదశీ కో "ఆశా వ్రత" రఖతే హైం। శ్రావణ శుక్ల పక్ష కీ ద్వాదశీ కో భగవాన విష్ణు కా "పవిత్రారోపణ" కరనా కహా గయా హై। ఇసీలియే ఇస తిథి కో భగవాన హరి కా శ్రీధర నామ సే అర్చన ఉత్తమ గతి ప్రదాన కరాతా హై। శ్రావణ శుక్ల పక్ష పూర్ణిమా కో ఉత్సర్జన, ఉపాకర్మ, సభాదీప, రక్షా- బన్ధన, శ్రావణీ కర్మ, సర్పబలి తథా హయగ్రీవ జయన్తీ మనాఈ జాతీ హై। హయగ్రీవ నామక భగవాన విష్ణు కా అవతార మానా గయా హై। ఉపరోక్త సాతోం వ్రత శ్రావణ శుక్ల పూర్ణిమా కో మనాయే జాతే హైం।

శ్రావణ కృష్ణ చతుర్థీ కో "సంకట చతుర్థీ", జిసే ఆమ భాషా మేం సకంట చౌథ కహతే హైం, తథా కృష్ణ పక్ష కీ పంచమీ కో "మానవకల్పాది" వ్రత రఖా జాతా హై। శ్రావణ కృష్ణ అష్టమీ కో భగవాన శ్రీ విష్ణు నే శ్రీ కృష్ణ నామ సే సోలహ కలాఓం సే యుక్త అవతార లియా థా। ఉస దిన వ్రత తథా మహోత్సవ మనాయా జాతా హై। శ్రావణ మాస కీ అమావస్యా కే "పిఠోరా వ్రత" కా విధాన హై। ఇస దిన కుశోత్పాదన కరేం ఔర వృషభోం కా పూజన కరేం।

శ్రావణ శుక్ల పక్ష కీ ప్రథమా సే లేకర సమస్త తిథియోం కే అలగ-అలగ దేవీ-దేవతా హైం। ప్రతిపదా (ప్రథమా) కే అగ్ని, ద్వితీయా కే బ్రహ్మా, తృతీయా తిథి కీ గౌరీ, చతుర్థీ తిథి కే గణేశ, పంచమీ తిథి కే నాగ, షష్ఠీ తిథి కే స్కన్ద, సప్తమీ తిథి కే సూర్య, అష్టమీ తిథి కే భగవాన శివ, నవమీ తిథి కీ దుర్గా, దశమీ తిథి కే యమ, ఏకాదశీ తిథి కే విశ్వదేవ స్వామీ హైం। ద్వాదశీ తిథి కే శ్రీ హరి, త్రయోదశీ తిథి కే కామదేవ, చతుర్దశీ తిథి కే శివ ఔర పూర్ణిమా కే స్వామీ చన్ద్రమా హైం। అమావస్యా కే స్వామీ పితర హైం।

జిస దేవ కీ జో తిథి హై ఉస తిథి కో ఉస దేవతా కీ పూజా-అర్చనా కరనీ చాహిఏ। ఇస శ్రావణ మాస మేం ప్రాయః అగస్త్య నక్షత్ర కా ఉదయ హోతా హై। సింహ రాశి పర సూర్య కే సంక్రమణ కే దిన సే బారహ అంశ చాలీస ఘడ़ీ బీత జానే పర అగస్త్య నక్షత్ర (ఋషి) కా ఉదయ హోతా హై। అగస్త్య ఋషి కో సాత దిన పహలే సే హీ అర్ఘ్య దేనా శురూ కర దేం।

బారహ మహీనోం మేం సూర్య భగవాన అలగ-అలగ నామ సే ప్రజ్జ్వలిత హోతే హైం। శ్రావణ మాస మేం "గర్భాస్త" నామ సే ప్రజ్జ్వలిత హోతే హైం। ఇసీలియే శ్రావణ మాస మేం భక్తిపూర్వక సూర్య దేవ కా పూజన కరనా చాహిఏ। శ్రావణ మాస మేం సాగ కా త్యాగ కరనా చాహిఏ। భాద్రపద మాస మేం దహీ, ఆశ్విన మాస మేం దూధ ఔర కార్తిక మాస మేం దాల కా త్యాగ కరనా చాహియే। యది కోఈ భక్త యహ సమ్పూర్ణ విధాన కరనే మేం అసమర్థ హో తో ఉసే సభీ మనోవాంఛిత ఫలోం కీ ప్రాప్తి హోతీ హై। హే ముని శ్రేష్ఠ! ఇస శ్రావణ భాస మేం మనాయే జానే వాలే వ్రత ఔర ధర్మోం కా సవిస్తార రూప సే వర్ణన కరనా కఈ సౌ వర్షోం మేం భీ పూరా నహీం హో సకతా।

భక్త జన మేరే యా శ్రీ హరి కే ప్రీత్యర్థ సమ్పూర్ణ వ్రత కరేం। మేరే ఔర శ్రీ హరి మేం కోఈ భేద నహీం హై। మేరే భక్త శ్రీ హరి కో ప్రియ హైం ఔర శ్రీ హరి కే భక్త ముఝే ప్రియ హైం। జో ప్రాణీ ఇసమేం భేదభావ కీ కల్పనా కరతే హైం యా కరేంగే వే నరకగామీ హోతే హైం। హే సనత్కుమార! ఆప శ్రావణ మాస మేం ధర్మ పాలన కరేం।"