అధ్యాయం 3: నక్త వ్రతం

సనత్కుమార భగవాన శంకర సే బోలే, "ఆపనే వ్రత సముదాయ కా ఉద్దేశ్య బతాయా పరన్తు మేరీ జిజ్ఞాసా శాన్త నహీం హుఈ హై। ఆప విస్తారపూర్వక ఇన వ్రతోం కో బతానే కీ కృపా కరేం। ఆప ఖోలకర ముఝే సమఝాయేం జిసే సునకర మైం కృతకృత్య హో జాఊఁ।"

సనత్కుమార కీ ప్రార్థనా పర భగవాన మహాదేవ బోలే, "జో భక్త శ్రావణ మాస కో "నక్త వ్రత" కర వ్యతీత కరతా హై వహ సమ్పూర్ణ వర్ష ఇస నక్త వ్రత కా ఫల భోగతా రహతా హై।" దిన కీ సమాప్తి సే తీన ఘడ़ీ పహలే రాత్రి భోజన కో "నక్త వ్రత" కహా జాతా హై। నక్త వ్రత భోజన మేం సూర్యాస్త సే తీన ఘంటే పహలే కే సమయ కో ఛోడ़కర శేష సమయ లియా జాతా హై। సూర్యాస్త సే పహలే కే తీన ఘంటోం కో సంధ్యాకాల కహా జాతా హై। సంధ్యాకాల మేం ఆహార, మైథున, నిద్రా తథా స్వాధ్యాయ కరనా వర్జిత హై।

అబ మైం తుమ్హేం గృహస్థ ఏవం సంన్యాసీ కే భేద సే నక్త భోజన కీ దో ప్రకార కీ వ్యవస్థా బతాతా హూఁ। ధ్యానపూర్వక సునో। జబ సూర్యదేవ కే మన్ద హోనే పర అపనే శరీర కీ ఛాయా దుగునీ హో జాఏ, ఉస సమయ కో సంన్యాసీ కే లిఏ నక్త భోజన వ్రత కహా హై। శాస్త్రోం మేం గృహస్థ కే లిఏ నక్షత్ర కే ఉదయ హోనే పర రాత్రి భోజన కరనే కో నక్త భోజన వ్రత కహా హై। శాస్త్రోం మేం సంన్యాసియోం కే లిఏ రాత్రి కాల మేం భోజన నిషిద్ధ హో జానే సే దిన కే అష్ట్మ భాగ మేం భోజన కరనా బతాయా హై। గృహస్థీ కో విధి ద్వారా రాత్రి మేం నక్త వ్రత కా భోజన కరనా చాహిఏ। సంన్యాసీ, విధవా తథా విధుర కో సూర్యాస్త సే పహలే హీ భోజన కరనే కా విధాన హై। పుత్రవాన, ఆశ్రయహీన తథా స్త్రీ విహీన పుత్రవాన విధుర కో రాత్రి మేం భోజన కరనా నిషిద్ధ హై। శ్రావణ మాస మేం నక్త వ్రత కరనే వాలే ప్రాణీ ఉత్తమ గతి కో ప్రాప్త హోతే హైం।

శ్రావణ మాస కే ప్రారమ్భ హోనే పర ప్రతిపదా తిథి మేం ప్రాతఃకాల మనుష్య యహ ప్రతిజ్ఞా కరే కి మైం పూరే శ్రావణ మాస మేం బ్రహ్మచర్య కా పాలన కరూఁగా తథా ప్రతిదిన ప్రాతః స్నాన కరూఁగా। నక్త వ్రత, రాత్రి శయన తథా అన్య ప్రాణియోం పర దయా భావ రఖూఁగా। వహ యహ భీ సంకల్ప కరే కి యది మైం ఇస వ్రత కే ప్రారమ్భ హోనే కే బాద ఔర ఇస వ్రత కే సమాప్తి సే పూర్వ మర జాఊఁ తో హే భగవాన! ఉస స్థితి మేం ఆపకే ప్రసాద సే మేరా వ్రత పరిపూర్ణ హో జాయే। నక్త వ్రత కరతా హుఆ ప్రాణీ ముఝే అతి ప్రియ హో జాతా హై। బ్రాహ్మణ ద్వారా యా స్వయం రుద్ర కా ఏక మాస తక జో అభిషేక కరతా హై, ఉసపర మేరీ సదైవ కృపా దృష్టి రహతీ హై క్యోంకి ముఝే జలధారా అతి ప్రియ హై। శ్రావణ మాస మేం జో ప్రాణీ అధిక స్వాదిష్ట భోజన యా ఉపయోగీ వస్తు బ్రాహ్మణ కో దేతా హై వహ ముఝే బహుత ప్రియ హై।

హే సనత్కుమార! అబ ముఝసే ఉత్తమ "లక్ష పూజా" విధి కో ధ్యానపూర్వక సునో। లక్ష్మీ కీ ఇచ్ఛా ప్రాప్తి వాలా మనుష్య విల్వ పత్రోం సే, శాన్తి కీ కామనా కరనేవాలా మనుష్య దూర్వాఓం సే తథా ఆయు కీ ఇచ్ఛా వాలా మనుష్య చమ్పా కే ఫూలోం సే భగవాన శ్రీ హరి కీ పూజా-అర్చనా కరే।

విద్యా కీ ఇచ్ఛా రఖనేవాలా వ్యక్తి మల్లికా తథా చమేలీ కే ఫూలోం సే పూజా-అర్చనా కరే। తులసీ దల సే భగవాన శ్రీ హరి ఔర మైం స్వయం ప్రసన్న హోతే హైం। పుత్ర కీ కామనా రఖనేవాలా వ్యక్తి కటేరీ కే ఫూలోం సే పూజా అర్చనా కరే। జిసే బురే-బురే స్వప్న దిఖాఈ దేతే హోం, వహ ఉనకే నాశ కే లిఏ ఉత్తమ ధాన్య సే పూజా అర్చనా కరే। దేవ కే సమ్ముఖ రంగబల్లీ, పద్మ, స్వాస్తిక ఔర చక్ర ఆది బనాకర భగవాన విభు కీ పూజా అర్చనా కరే। సమ్పూర్ణ కామనాఓం కీ పూర్తి కే లిఏ సబ పుష్పోం సే మనుష్య కో పూజా అర్చనా కరనీ చాహిఏ। లక్ష్మీ పూజా కరనే సే మైం (భగవాన శివ) సదా ప్రసన్న రహతా హూఁ। అన్త మేం ఉద్యాపన కరనా చాహిఏ। ఉద్యాపన కే లిఏ మండప బనవాకర ఉసకే తీసరే భాగ మేం వేదీ బనానీ చాహిఏ। పుణ్యాహ వాచన కర ఆచార్య కా వరణ కరనా చాహియే। మండప మేం బైఠకర రాత్రి జాగరణ కర వేద పాఠ కరానా చాహియే। వేదీ పర ఉత్తమ చతుర్లింగతోభద్ర బనాకర ఉసకే మధ్య భాగ మేం చావలోం సే సున్దర కైలాశ కా నిర్మాణ కరనా చాహిఏ। ఉస వేదీ మేం యథాస్థాన తాఁబే కా కలశ స్థాపిత కరనా చాహిఏ। ఉసమేం పంచపల్లవ తథా సూక్ష్మ వస్త్ర రఖనే చాహిఏ। ఉసమేం భగవాన శంకర కీ స్వర్ణ కీ మూర్తి కో పంచామృత సే స్నాన కరాకర స్థాపిత కర అర్చనా కరేం। నైవేద్య యుక్త ధూప, దీప, గీత, వాద్య, నృత్య తథా వేదశాస్త్ర, పురాణ ద్వారా రాత మేం జాగరణ కరనా చాహిఏ తథా ప్రాతఃకాల హోనే పర స్నాన కరనా చాహిఏ।

పవిత్ర శాస్త్రోక్త విధాన సే వేదీ బనానీ చాహిఏ। తిల, ఘీ, పాయస, మూలమంత్ర, గాయత్రీ, శివ సహస్త్రనామ సే హవన కరనా చాహిఏ। జిస మన్త్ర సే పూజన కియా హై ఉసీ మన్త్ర సే హవన కరనా చాహియే। ఖాండ, ఘీ, చావల సే హవన కరనా చాహియే। హవన సమాప్తి పర పూర్ణాహుతి దేనీ చాహియే। ప్రాతః వస్త్ర, అలంకార, ఆభూషణ సే ఆచార్య కా అర్చన కరనా చాహిఏ। బ్రాహ్మణోం కా పూజన కర ఉన్హేం దక్షిణా దేనీ చాహిఏ।

జిన మంత్రోం సే భగవాన శివ కీ "లక్షపూజా" కీ హై, ఉన చీజోం కో దాన కరనా హోతా హై। స్వర్ణ నిర్మిత భగవాన శంకర కీ మూర్తి కా అర్చన కరేం। యది ఏక మహీనే తక దీప జలాయా హో తో ఉసకో దాన మేం దేనా చాహియే। సమ్పూర్ణ ఇచ్ఛాఓం కీ సిద్ధి హేతు స్వర్ణ కీ బత్తీ, చాఁదీ కా నిర్మిత దీప బనవాకర ఉసమేం గౌ కా ఘీ భరకర దాన దేనా చాహియే। బ్రాహ్మణోం కో భోజన కరాకర దక్షిణా దేం। ఇస ప్రకార జో మేరీ అర్చనా కరతా హై మైం ఉసపర సదైవ ప్రసన్న రహతా హూఁ।

జో మనుష్య శ్రావణ మాస మేం అపనీ ప్యారీ వస్తు కా త్యాగ కరతా హై ఔర వహ ముఝే అర్పణ కీ జాతీ హై తో హే మునే! ఉస ఫల కో సునో। ఇస లోక మేం తథా పరలోక మేం వహ వస్తు లాఖ గుణా హోకర మిలతీ హై। నిష్కామ భావ సే త్యాగనే పర ఉత్తమ గతి కీ ప్రాప్తి హోతీ హై। జో భక్త మేరా రుద్రీ పాఠ కరతా హై వహ ప్రతి అక్షర కరోడ़ వర్ష తక రుద్రలోక మేం నివాస కరతా హై। పంచామృత కే అభిషేక సే మోక్ష కీ ప్రాప్తి హోతీ హై।

శ్రావణ మాస మేం ధరతీ పర సోనే వాలే మనుష్య కో హాథీ దాఁత సే బనీ హుఈ యా చన్దన నిర్మిత, నవరత్న సే జడ़ీ హుఈ, మృదు, గరుడ़ చిహ్న వాలీ, రుఈ సే భరీ కపడ़ే కే రిజాఈ ఔర తకియోం సే సమ్పన్న శయ్యా ప్రాప్త హోతీ హై। వహ శయ్యా ఉసే సున్దర స్త్రీ, అన్న, రత్నోం సే విభూషిత మిలతీ హై।

శ్రావణ మాస మేం జో ఆదమీ బ్రహ్మచర్య కా పాలన కరతా హై ఉసకా వీర్య అత్యధిక పుష్ట హో జాతా హై। తేజస్వితా, బల, శరీర, దృఢ़తా ఔర ధర్మ కార్య మేం సమస్త ఉపకారీ చీజేం ఉసే మిల జాతీ హైం।

జో ఆదమీ ఇస మాస మేం మౌన వ్రత ధారణ కరతా హై వహ శ్రేష్ఠ వక్తా హో జాతా హై। మౌన వ్రత దిన-రాత, దిన యా రాత యా భోజన కే సమయ రఖా జా సకతా హై। మౌన వ్రత మేం యది మనుష్య ఘంటా తథా పుస్తకేం దాన కరతా హై తో ఉసకో సబ శాస్త్రోం కీ జానకారీ స్వయం ప్రాప్త హో జాతీ హై। వహ మౌన వ్రత కే ప్రభావ సే బృహస్పతి కే సమాన బుద్ధివాలా బన జాతా హై। మౌన వ్రత కరనే వాలే మనుష్య కీ కిసీ సే కలహ నహీం హోతీ।