అధ్యాయం 1: సూతుని కథనం
నైమిశారణ్యంలో శౌనకాది మహర్షులు సూతుని శ్రావణ మాస మాహాత్మ్యాన్ని వినిపించమని కోరారు. సూతుడు ఉత్తమ శ్రోతకు ఉండవలసిన పన్నెండు సద్గుణాలను మరియు పరమశివుడు సనత్కుమారునికి తెలిపిన మహిమను వివరించాడు.
అధ్యాయ విశేషాలు
- అధ్యాయం
- అధ్యాయం 1
- విషయం
- సూతుని కథనం
- మూలం
- శివ పురాణం, స్కంద పురాణం (సనత్కుమార సంహిత)
- వక్త
- సూతుడు (శౌనకాది ఋషులకు)
- మాసం
- శ్రావణ మాసం
అధ్యాయం 1: సంపూర్ణ దివ్య కథ
9 పరిచ్ఛేదాలుఏక బార సూత జీ శౌనక తథా అన్య ఋషిగణోం కీ సభా మేం పధారే। సూతజీ నే ఉన్హేం ఆదరపూర్వక ప్రణామ కియా ఔర బైఠనే కే లిఏ ఆసన దియా।
ఉనకే బైఠనే కే బాద మునిశ్రేష్ఠ శౌనకజీ నే సూత జీ సే పూఛా, "హే ప్రభు! హమ సబ మునియోం కీ ఇచ్ఛా హో రహీ హై కి ఆప హమేం కోఈ ఐసీ కథా సునాఇయే జిసే సునకర హమ సబ తృప్త హో జాఏఁ। హమనే ఆపకే ముఖ సే అనేక ఆఖ్యాన సునకర ఆనన్ద ప్రాప్త కియా హై। ఆపకే ముఖ సే హమనే తులా రాశి కా సూర్య హోనే పర కార్తిక మాస కా మహాత్మ్య, మకర రాశి కా సూర్య హోనే పర మాఘ మాస కా మహాత్మ్య తథా మేష రాశి కా సూర్య హోనే పర బైశాఖ మాస కా మహాత్మ్య సునా హై। అబ ఇన మాసోం సే భీ ఉత్తమ కోఈ మాస హో తో హమ ఉసకా మహాత్మ్య సుననా చాహతే హైం।"
శౌనక జీ కా ఆగ్రహ సునకర సూత జీ బడ़ే ప్రేమ పూర్ణ శబ్దోం మేం బోలే కి శ్రోతాఓం మేం నిమ్నలిఖిత బారహ గుణ హోనే చాహిఏ - దమ్భ రహిత, ఆస్తిక బుద్ధి, శఠతా రహిత, పరమాత్మా మేం భక్తి, భగవత చర్చా సుననే కీ తీవ్ర ఇచ్ఛా, నమ్రతా, బ్రాహ్మణ భక్త, సుశీల స్వభావ, ధైర్యవాన, పవిత్ర, తపస్వీ, తథా దోషారోపణ రహిత।
యే సబ గుణ ఆప సజ్జనోం మేం విద్యమాన హైం। ఇసీలియే మైం ప్రసన్నతాపూర్వక ఆపకో తత్త్వ కీ బాత సునాతా హూఁ। ఏక బార బ్రహ్మా పుత్ర సనత్కుమార నే భగవాన శివ సే పూఛా, "హే మహాదేవ! హమారే హృదయ మేం ఐసే మాస కే మహాత్మ్య కో సుననే కీ ఇచ్ఛా హో రహీ హై జో సబ మాసోం మేం శ్రేష్ఠ హో। ఉస మాస మేం కర్మోం కే కరనే సే అనన్త ఫల కీ ప్రాప్తి హో। సంసార కే కల్యాణ కే లిఏ ఐసే మాస కే సభీ ధర్మోం కా వర్ణన విస్తారపూర్వక బతానే కీ కృపా కరేం।"
భగవాన శివ నే సనత్కుమారోం కీ ఇచ్ఛా జానకర కహా, "వర్ష కే బారహ మహీనోం మేం శ్రావణ మాస ముఝే సబసే అధిక ప్రియ హై। పూర్ణిమా కో శ్రావణ నక్షత్ర కా యోగ హో జానే సే ఇస మాస కా నామ శ్రావణ పడ़ా హై। శ్రావణ మాస మేం సిద్ధి ప్రాప్త హోనే కే కారణ ఇస మాస కా నామ శ్రావణ పడ़ా। ఆకాశ కే సమాన స్వచ్ఛ హో జానే సే నభా నామ కహా హై। శ్రావణ మాస కే ఫలోం కో కహనే కే లిఏ బ్రహ్మాజీ హుఏ। ఇసకా మహామాత్య కో దేఖనే కే లిఏ ఇన్ద్ర హుఏ ఔర భగవాన అనన్త నే ఇసకే ఫల కో కహనే కే లిఏ దో సహస్త్ర జిహ్వా ధారణ కీ థీం। ఇసీలియే శ్రావణ మాస కే ధర్మోం కీ గణనా కరనే కే లిఏ పృథ్వీ పర కిసీ మేం భీ సామర్థ్య నహీం హై। ఇస మాస కీ కలా కో భీ అన్య మాస ప్రాప్త నహీం కర సకతే। ఇస మాస కా కోఈ భీ దిన వ్రత శూన్య నహీం హై। ఇస మాస కీ సబ తిథియాఁ వ్రత వాలీ హైం।"
సనత్కుమార బోలే, "హే మహాదేవ! ఆపనే అభీ బతాయా కి ఇస మాస కీ ప్రత్యేక తిథి వ్రత వాలీ హై। అతః ఆప ముఝే బతాఇయే కి కిస తిథి మేం కౌన సా వ్రత రఖా జాతా హై। ఉస వ్రత కా అధికారీ కౌన హై? ఉసకా ఫల క్యా మిలతా హై తథా ఉస వ్రత కో కరనే కీ విధి క్యా హై? కిసనే ఇస వ్రత కో కియా హై? ఉసకీ ఉద్యాపన విధి క్యా హై? ఉసకా దేవతా కౌన హై? పూజ్య కౌన హై? పూజన సామగ్రీ క్యా హై? ప్రధాన పూజన కిసకా కరనా హై? జాగరణ విధి క్యా హై? కిస వ్రత కా క్యా సమయ హై? హే ప్రభు! ఆప ముఝే యే సబ బాతేం కృపా కర విస్తాపూర్వక బతానే కీ కృపా కరేం। శ్రావణ మాస ఆపకో క్యోం ప్రియ హుఆ? ఇసే పవిత్రతమ కిస కారణ సే కహా గయా హై? ఇస మాస మేం కౌన అవతార ఉత్తమ మానా గయా హై। ఇస మాస మేం కౌన సా అనుష్ఠాన కరనే యోగ్య మానా గయా హై? హే ప్రభు! ఆప సబ ప్రాణియోం కే లాభార్థ ముఝసే కహేం।"
రవివార సే శనివార తక జో వ్రత ఆది కియే జాతే హైం వహ కృపా కర బతానే కా కష్ట కరేం। ఆప సబ దేవతాఓం మేం బడ़ే హోనే కే కారణ మహాదేవ కహలాతే హైం। పీపల కే పేడ़ మేం తీనోం దేవోం (బ్రహ్మా, విష్ణు ఔర మహేశ) కా నివాస కహా గయా హై। ఉసమేం భీ ఆపకా నివాస సబసే ఊపర కహా గయా హై। ఆప కల్యాణ రూప హోనే కే కారణ శివ, పాపనాశక హోనే కే కారణ హర కహలాతే హైం।
శరీర మేం గణేశజీ కా అధిష్ఠాన రూప చార దల కా మూలాధార నామ కా చక్ర హై। ఉసకే ఊపర ఛః దల కా బ్రహ్మాజీ కా అధిష్ఠాన నామ కా దూసరా చక్ర హై। సబసే ఊపర దస దల కా భగవాన విష్ణు కా మణిపుర నామక తీసరా చక్ర హై। చౌథా చక్ర హృదయ మేం బారహ దల కా అనాహత నామ కా హై। ఇస చౌథే చక్ర మేం ఆపకీ స్థితి కహీ గఈ హై। ఆపకా నివాస సబసే ఊపర హోనే కే కారణ ఆపకో ముఖ్యతః కహా గయా హై। ఇసీలియే ఆపకా పూజన కరనే సే పంచాయతన కా పూజన హో జాతా హై।
అన్న కో బ్రహ్మమయ కహా గయా హై। భగవాన విష్ణు జల రూప కహే గయే హైం। జబ ఆప ఉస అన్న ఔర జల కో గ్రహణ కరతే హైం తో ఆపకీ ప్రవీణతా మేం కిసీ కో లేశ మాత్ర భీ సందేహ నహీం రహ జాతా। ఆపకా శ్మశాన ఔర పర్వత పర నివాస సబ ప్రాణియోం కో విరక్తి కా సన్దేశ దేతా హై। ఆపకే యశ కా వర్ణన కరనా వాణీ సే పరే కీ బాత హై।