અધ્યાય ૨૭: શ્રાવણ માસના અન્ય સત્કાર્યો

"હે સનત્કુમાર! શ્રાવણ માસ મેં મનુષ્ય કો જો અન્ય કાર્ય કરને ચાહિયે ઉનકો સુનો।" ભગવાન શંકર ને કહા। કર્ક કી સંક્રાંતિ સે સિંહ કી સંક્રાંતિ તક સબ નદિયાઁ રજસ્વલા હો જાતી હૈં। ઇસીલિયે ઉસ સમય નદિયોં મેં સ્નાન કરના નિષિદ્ધ હૈ। સમુદ્ર મેં ગિરને વાલી નદિયોં મેં સ્નાન કર સકતે હૈં, ઇસમેં કોઈ દોષ નહીં લગતા। કુછ મહર્ષિયોં કા કહના હૈ કિ કર્ક સંક્રાંતિ સે દક્ષિણ દિશા મેં સ્થિત ભગવાન અગસ્ત્ય કે ઉદય કાલ તક નદિયાઁ રજસ્વલા રહતી હૈં। ગ્રીષ્મ ઋતુ મેં ભૂમિ પર જો નદિયાઁ સૂખ જાતી હૈં વે ભી રજસ્વલા રહતી હૈં। અપને આપ જિન નદિયોં કી ગતિ બત્તીસ હાથે ન હો, ઉન નદિયોં મેં વર્ષા ઋતુ મેં દસ દિન તક સ્નાન નહીં કરના ચાહિયે। ઉન નદિયોં કો નદી ન કહકર ગર્ત શબ્દ સે પુકારેં। કર્ક સંક્રાંતિ કે આરમ્ભ મેં મહાનદિયાઁ રજસ્વલા હોતી હૈં। જિસ પ્રકાર સ્ત્રિયાઁ તીન દિન તક અપવિત્ર રહતી હૈં ઉસી પ્રકાર મહાનદિયાઁ ભી તીન દિન તક અપવિત્ર રહકર ચૌથે દિન પવિત્ર હો જાતી હૈં।

ગોદાવરી, ભાગીરથી, વેણિકા, તુંગભદ્રા, પયોષ્ઠી ઔર તાપી યે છઃ નદિયાઁ વિન્ધ્ય પર્વત કે દક્ષિણ મેં બહતી હૈં। સરસ્વતી, યમુના, નર્મદા, ગંગા, વિશોકા તથા વિતસ્તા યે છઃ મહાનદિયાઁ વિન્ધ્ય પર્વત કે ઊપર બહતી હૈં। કૃષ્ણા, બન્જરા, કાવેરી ઔર દેવિકા યે ચાર મહાનદિયાઁ કર્ક સંક્રાંતિ પર એક દિન કે લિએ રજસ્વલા હોતી હૈં।

કર્ક સંક્રાંતિ સે ગૌતમી નદી તીન દિન રજસ્વલા રહતી હૈ। સરસ્વતી, પ્લક્ષધારા, યમુના, ભાગીરથી, નર્મદા, સરયૂ, સિંધુ, સતી, ચન્દ્રભાગા યે નૌ નદિયાઁ ઔર 'નદ' નામ સે વિખ્યાત શોણ, હિરણ્ય, સિન્ધુ, કોકિલ, શતદ્રુ, ઘઘ્ઘર, અર્હિત યે સાત નદિયાઁ પવિત્ર રહતી હૈં। યે રજસ્વલા નહીં હોતીં। સરસ્વતી, યમુના, ગંગા, ધર્મદ્રવા યે નદિયાઁ સબ કાલ મેં ગુપ્ત રજોદોષ વાલી હોતી હૈં। યે હમેશા પવિત્ર રહતી હૈં। નદી કે તટ વાસિયોં કો રજસ્વલા જન્મ પાપ નહીં લગતા। ગંગા જલ મેં રજોદૃષ્ટ જલ મિલને સે પવિત્ર હો જાતા હૈ। શ્રાવણી, ઉત્સર્ગ, પ્રાતઃ સ્નાન, વિપત્તિ કે સમય, ચન્દ્ર ઔર સૂર્ય ગ્રહણ કે સમય રજોદોષ નહીં હોતા।

અબ મૈં સિંહ કી સંક્રાંતિ પર ગૌ-પ્રસવ કે ફલ કો બતાતા હૂઁ। સિંહ કા સૂર્ય હો જાને પર જિસકી ગૌ બ્યાઈ હો, ઉસકી એક માસ મેં નિશ્ચય હી મૃત્યુ હો જાતી હૈ। ઉસ સમય કી ગૌ-પ્રસવ કી શાંતિ કા ઉપાય સુનો જિસકે કરને સે મનુષ્ય સુખી હો જાતા હૈ। ઉસ ગૌ કો બ્રાહ્મણ કો દાન કર દેની ચાહિયે। પીલી સરસોં તથા શુદ્ધ ગઊ ઘૃત દ્વારા હોમ કરાના ચાહિયે। શ્રી સૂક્ત યા શાંતિ સૂક્ત દ્વારા સ્નાન કરના ચાહિયે। ઘી ઔર તિલ કી એક હજાર આહુતિયાઁ દેની ચાહિયેં।

સિંહ રાશિ મેં સૂર્ય કે આને પર ગઊ બ્યાઈ હો તો અનિષ્ટ કી સમ્ભાવના પ્રબલ હોતી હૈ। ઉસકી શાંતિ કે લિયે 'અસ્યાવામ' સે તથા 'તદ્વિષ્ણો' મંત્ર સે તિલ, ઘી દ્વારા એક સૌ આઠ હોમ કરને ચાહિયે તથા મૃત્યુંજય વિધાન દ્વારા દસ હજાર હવન કરના ચાહિયે। ઐસા કરને સે મનુષ્ય કો કિસી પ્રકાર કા ભય નહીં સતાતા।

યદિ શ્રાવણ માસ મેં ઘોડ़ી બ્યાઈ હો તો શાંતિ યજ્ઞ કરને સે દોષ મિટ જાતા હૈ। અબ તુમ શ્રાવણ માસ મેં કર્ક યા સિંહ કી સંક્રાંતિ હોને સે શુભપ્રદ દાન કે સમ્બન્ધ મેં સુનો - કર્ક કે સૂર્ય મેં (સંક્રાંતિ મેં) ઘૃત ધેનુ કા, સિંહ કી સંક્રાંતિ મેં સોને કે છાતે કા દાન કરના ચાહિયે। શ્રાવણ માસ મેં વસ્ત્ર દાન કા બડ़ા ભારી ફલ હોતા હૈ। શ્રાવણ માસ મેં ભગવાન શ્રી હરિ કી પ્રીતિ કે લિએ સાધક કો ઘૃત, ઘૃત કુમ્ભ, ઘૃત ધેનુ તથા ફલોં કા દાન કરના ચાહિયે।

અન્ય મહીનોં કી અપેક્ષા ઇસ મહીને મેં કિયા ગયા દાન અક્ષય ફલ પ્રદાન કરતા હૈ। મુઝે ઇસ મહીને સે અધિક પ્રિય ઔર કોઈ મહીના નહીં હૈ। જો ઇસ મહીને મેં વ્રત કરતા હૈ વહ વિશેષ રૂપ સે મેરી કૃપા કા પાત્ર હોતા હૈ। બ્રાહ્મણોં કા રાજા ચન્દ્રમા ઔર પ્રત્યક્ષ દેવતા સૂર્ય હૈ। યે દોનોં મેરે નેત્ર હૈં। અતઃ ઉસકી સંક્રાંતિ સંજ્ઞા કર્ક તથા સિંહ સંજ્ઞા હુઈ।

મનુષ્ય કો ચાહિએ શ્રાવણ માસ મેં પ્રાતઃ સ્નાન કર શિવ પૂજન કરે ઔર ઇસ માસ કા માહાત્મ્ય તથા કથા ભક્તિ કે સાથ પૂરે માસ સુનતા રહે। શ્રાવણ કે મહીને કે વ્રત કરને સે સાત પ્રકાર કી જો બન્ધ્યાયેં હૈં, ઉનકો ભી પુત્ર પ્રાપ્તિ હો જાતી હૈ।

ઇસ મહીને મેં શ્રી વ્યાસ જી કી ભી પૂજા કરની ચાહિયે। જિસને શ્રી વેદવ્યાસ જી કો પ્રસન્ન કર લિયા ઉસને માનો મુઝે પ્રસન્ન કર લિયા। જો શ્રાવણ માસ કા માહાત્મ્ય સુનકર ભગવાન વેદવ્યાસ કા પૂજન નહીં કરતા યમરાજ ઉસકે કાન કાટકર બહરા બના દેતે હૈં। ઇસીલિયે ઇસ માસ મેં શ્રી વેદવ્યાસ જી કી પૂજા અવશ્ય કરની ચાહિયે। જો વ્યક્તિ ભક્તિ પૂર્વક ઇસ શ્રાવણ માસ કે માહાત્મ્ય કો પઢ़તા, સુનતા યા સુનાતા હૈ ઉસકો મહાન્ પુણ્ય કી પ્રાપ્તિ હોતી હૈ।