અધ્યાય ૧૮: શ્રાવણ સુદ દશમ માહાત્મ્ય

ભગવાન શંકર બ્રહ્માપુત્ર સનત્કુમાર સે બોલે, "અબ મૈં તુમ્હેં શ્રાવણ શુક્લ દશમી તિથિ કે વિષય મેં બતાતા હૂઁ। ધ્યાન દેકર સુનો - શ્રાવણ શુક્લ દશમી કો વ્રત કા શુભારમ્ભ કર વર્ષ કે પ્રત્યેક માહ કી શુક્લ પક્ષ કી દશમી તિથિ કો વ્રત રખના ચાહિએ। ઇસ પ્રકાર અગલે શ્રાવણ શુક્લ દશમી કો ઇસકા ઉદ્યાપન કરના ચાહિએ। રાજા કો રાજ્ય કી ઉન્નતિ કે લિએ, કૃષક કો ખેતી કી ઉન્નતિ કે લિએ, વૈશ્ય કો વ્યાપાર કી ઉન્નતિ હેતુ, સ્ત્રી કો પુત્ર પ્રાપ્તિ હેતુ તથા અન્ય પ્રાણિયોં કો ધર્મ, અર્થ તથા અપને વ્યવસાય કી ઉન્નતિ હેતુ ઇસ વ્રત કો કરના ચાહિએ। ઇસ વ્રત કો આશાદશમી વ્રત કહા ગયા હૈ। જિસકો ભી કિસી પ્રકાર કા દુઃખ હો તો ઉસકે નિવારણ કે લિએ શ્રાવણ શુક્લ દશમી કી રાત કો સ્નાન કર વ્રત કા શુભારમ્ભ કરે। રાત કો દશોં દિશાઓં કો ફૂલ, પલ્લવ, ચન્દન યા જૌ કે આટે દ્વારા અપને ઘર કે ચૌક કો અંકિત કરકે વાહન સહિત સ્ત્રી ચિહ્ન દ્વારા ચિહ્નિત કરકે ઘી સે તૈયાર કિયા હુઆ નૈવેદ્ય દેકર અલગ-અલગ દીપક દેના ચાહિયે। ઇસકે બાદ ઋતુ કે ફલ દેકર અપને મનોરથ કો ઇસ પ્રકાર સ્પષ્ટ કરના ચાહિયે- "મેરી આશા પૂર્ણ હો, મેરા મનોરથ પૂર્ણ હો। મેરા કલ્યાણ હો।"

ઇસ પ્રકાર પ્રતિમાસ નિરન્તર વ્રત કરના ચાહિયે ઔર બ્રાહ્મણોં કો દક્ષિણા દેની ચાહિએ। વર્ષ કી સમાપ્તિ પર ઇસકા ઉદ્યાપન કરના ચાહિએ। સોને ચાઁદી કી દસ દિશા રૂપ દેવતાઓં કી પ્રતિમા બનવાકર અપને સગે-સમ્બન્ધિયોં કે સાથ સ્નાનાદિ કરકે અપને ઘર કે આંગન મેં ભક્તિ ભાવ સે દિશાઓં કા ક્રમશઃ આવાહન, સ્થાપન તથા પૂજા કરની ચાહિએ। દિશાઓં કે મંત્ર ઇસ પ્રકાર હૈ - ઐન્દ્રી! દિશા! દસ દિશા રૂપ દેવતા, સુર તથા અસુર નમસ્કૃત ઇસ સંસાર કા સ્વામી ઇન્દ્ર આપકે પાસ નિવાસ કરતા હૈ। આપકો નમસ્કાર કરતા હૂઁ। હૈ આગ્ને! અગ્નિદેવતા કે રહને સે આપ આગ્નેયી કહી જાતી હૈં। આપ તેજ રૂપી પરાશક્તિ હૈં। અતઃ હે આગ્નેયી! આપ મેરે લિએ વરદાયની હોં।

હે યામ્યે! ધર્મરાજ આપકે સહારે ઇસ સારે સંસાર કો ચલાતે હૈં। ઇસીલિયે આપકો સંયમની કહતે હૈં। હે સંયમની! આપ મેરે લિએ ઉત્તમ કાર્ય પ્રદાન કરાને વાલી હૈં।

હે આશે! હાથોં મેં ખડ્ગ લિયે અત્યન્ત વિકરાલ રૂપ મૃત્યુદેવ નૈઋત્ય સ્થાન મેં આપકે પાસ નિવાસ કરતે હૈં। અતઃ આપ નૈઋત્યરૂપા હૈં। આપ મેરી આશાઓં કો પૂર્ણ કરેં।

હે વારુણી! ભુવન કે આધાર તથા જલ જન્તુ કે અધિપતિ વરુણ દેવ કા નિવાસ આપ મેં હૈ। હે વારુણી! આપ મેરે ઔર ધર્મ કે કાર્ય કે લિએ તત્પર હોં।

હે વાયવ્યે! સંસાર કે આદિકારક પ્રાણરૂપ વાયુ દેવ સે આપ અધિષ્ઠિત હૈં। ઇસીલિયે આપ મેરે આંગન મેં પ્રતિદિન શાંતિ બનાયે રખેં।

હે કૌવેરિ! આપ ઉત્તર દિશા મેં નિવાસ કરતી હૈં। કુબેર દેવ કા નિવાસ આપ મેં હી હૈ। ઇસીલિયે આપ મેરે મનોરથોં કો પૂર્ણ કરેં।

હે ઐશાન્યી! આપ જગદીશ શંભુ સે અલંકૃત હૈં। હે દેવી! મેરે મનવાંછિત કાર્યોં કો પરિપૂર્ણ કરેં। આપકો નમસ્કાર હૈ, નમસ્કાર હૈ। સારે વિશ્વ કે ઊપર નિવાસ કરને વાલી, સદૈવ કલ્યાણદાત્રી, સનક, નન્દન, સનાતન ઔર સનત્કુમાર આદિ મુનિયોં કે સાથ રહને વાલી આપ સદા મેરી રક્ષા કરેં। મેરી રક્ષા કરેં।

સબ નક્ષત્ર, ગ્રહ, તારાગણ, નક્ષત્ર માતા, ભૂત- પ્રેત, વિનાયક તથા ભક્તિ યુક્ત મન સે જિન દેવી દેવતાઓં કા મૈંને પૂજન કિયા હૈ વે સબ મુઝે અભિષ્ટ સિદ્ધિયાઁ દેને વાલે હોં। સર્પ તથા નેવલે સે નીચે કે લોક મેં આપ સેવિત હૈં। અતઃ આપ મેરે ઊપર નાગ તથા નાગ કન્યાઓં કે સાથ પ્રસન્ન હોં।

ઉપરોક્ત મંત્રોં કો બોલકર પુષ્પ, ધૂપ આદિ દ્વારા અર્ચન કરકે અલંકાર, વસ્ત્ર ઔર ફલ નિવેદન કરને ચાહિએઁ। રાત કો જાગરણ કરના ચાહિએ। પ્રાતઃકાલ દુબારા પ્રતિમા કી પૂજા કરકે ઉસે બ્રાહ્મણ કો દે દેના ચાહિએ। ઇસ વિધાન દ્વારા અર્ચન તથા સમાપન કર પ્રણામ કરના ચાહિએ। ફિર મિત્રોં તથા બન્ધુ બાઁધવોં સહિત ભોજન કરના ચાહિએ।

ઇસ પ્રકાર આદરપૂર્વક જો દશમી કા વ્રત કરતા હૈ, ઉસકી સબ ઇચ્છાએઁ પૂરી હોતી હૈં। યહ સનાતન વ્રત વિશેષ રૂપ સે સ્ત્રિયોં કે લિએ હૈ। યહ વ્રત ધન, યશ, દીર્ઘઆયુ તથા સબ ઇચ્છાઓં કો પૂર્ણ કરને વાલા હૈ। તીનોં લોકોં મેં ઇસ વ્રત કે તુલ્ય ઔર દૂસરા કોઈ વ્રત નહીં હૈ। યહ વ્રત મોક્ષ પ્રદાન કરને વાલા હૈ। ઇસ વ્રત કે તુલ્ય ન કોઈ વ્રત આજ તક હુઆ હૈ ઔર ન આગે હોગા।