અધ્યાય ૧૭: પવિત્રારોપણ વિધિ

ભગવાન શંકર ને સનત્કુમાર સે કહા, "હે દેવેશ! મૈંને તુમ્હેં અભી શ્રાવણ શુક્લ સપ્તમી કા વ્રત બતાયા। અબ મૈં તુમ્હેં શ્રાવણ શુક્લ અષ્ટમી કે વિષય મેં બતાતા હૂઁ। ધ્યાનપૂર્વક સુનો - શ્રાવણ શુક્લ સપ્તમી કો અધિવાસન કર, અષ્ટમી કે દિન પવિત્રા રોપણ કરના ચાહિયે। જો મનુષ્ય પવિત્રા બનવાતા હૈ ઉસકા ફલ કહતા હૂઁ। પવિત્રા બનવાને વાલા યજ્ઞ, વ્રત, દાન તથા સબ તીર્થાભિ-સેચન કા ફલ પ્રાપ્ત કર લેતા હૈ। ક્યોંકિ સર્વગતા શિવા સબમેં નિવાસ કરતી હૈ। અતઃ ઉસે ન આધિ-વ્યાધિ, દુઃખ, પીડ़ા હોતી હૈ ઔર ન શત્રુ કા ભય રહતા હૈ। ઉસે કોઈ ગ્રહ ભી પીડ़ા નહીં પહુઁચા સકતા। ઉસકે સમસ્ત કાર્ય અપને આપ સિદ્ધ હો જાતે હૈં। રાજાઓં કે પુણ્ય કી વૃદ્ધિ કરને વાલા ઇસસે બઢ़કર દૂસરા કોઈ સાધન નહીં હૈ।"

શ્રાવણ શુક્લ સપ્તમી કે દિન અધિવાસન કરકે દેવી કે લિએ ઉત્તમ પુષ્પ, ફલ, ગન્ધ, સબ પ્રકાર કી પૂજન સામગ્રી લેકર અનેક પ્રકાર કે નૈવેદ્ય, વસ્ત્ર, આભૂષણ આદિ એકત્ર કરેં, ફિર પવિત્રા નિર્માણ કરકે પંચગવ્ય પ્રાશન કરના ચાહિયે। ફિર ચરુ દ્વારા દિગ્બલિ ઔર અધિવાસન કર સુન્દર વસ્ત્રોં સે પવિત્રા કા આચ્છાદન કરના ચાહિયે। સૌ બાર દેવી કે મૂલમંત્ર સે અભિમંત્રિત કરકે પવિત્રા કો દેવી કે સામને સ્થાપિત કરના ચાહિયે। દેવી કા સુન્દર મણ્ડપ કા નિર્માણ કર રાત્રિ જાગરણ કરના ચાહિએ। અગલે દિન પ્રાતઃકાલ સ્નાન કરકે દિશાઓં મેં બલિ દેની ચાહિયે। વિધિવત્ દેવી કી પૂજા કરને કે બાદ સ્ત્રિયોં તથા બ્રાહ્મણોં કો ભોજન કરાના ચાહિએ તથા દક્ષિણા દેની ચાહિયે।

રાજા કો દૃઢ़તા કે સાથ નિયમોં કા પાલન કર ઉસે સ્ત્રી, જુઆ, શિકાર ઔર માંસ કા ત્યાગ કરના ચાહિયે। બ્રાહ્મણોં ઔર આચાર્યોં કો સ્વાધ્યાય કા, વૈશ્યોં કો વ્યાપાર ઔર ખેતી કા કાર્ય બન્દ કરકે કમ સે કમ આધા દિન દેવી કે ધ્યાન મેં અપને મન કો લગાના ચાહિયે। હો સકે તો પાઁચ યા સાત દિન દેવી કા ધ્યાન કરના ચાહિયે। જો જ્ઞાની સવિધિ પવિત્રારોપણ નહીં કરતા ઉસકા પૂરે વર્ષ કા અર્ચન નિષ્ફલ હો જાતા હૈ। અતઃ મનુષ્યોં કો ભક્તિપૂર્વક દેવીપરાયણ હોકર પ્રતિ વર્ષ પવિત્રારોપણ કરના ચાહિયે। કર્ક અથવા સિંહ કા સૂર્ય હો જાને પર, શ્રાવણ શુક્લ અષ્ટમી કે દિન દેવી કે લિએ પવિત્રારોપણ કરના ચાહિયે। ઇસે નિત્ય કર્મ સમઝકર કરના ચાહિયે।

સનત્કુમાર ને કહા, "હે દેવાદિદેવ, મહાદેવ! આપને જો પવિત્રારોપણ બતાયા હૈ, ઉસકે નિર્માણ કી વિધિ ઠીક તરહ સે મુઝે સમઝાઇયે।"

ભગવાન મહાદેવ બોલે, "હે સનત્કુમાર! રેશમી વસ્ત્ર, કુશ યા કાંસ સે નિર્મિત યા બ્રાહ્મણી દ્વારા રુઈ સે બના સૂત હોના ચાહિયે। સૂતોં (ધાગોં) કો તીન ગુના કર પુનઃ તિગુણિત કરને પર ઉનકી સંખ્યા ૩૬૦ હોની ચાહિએ। તીન સૌ સાઠ સૂતોં કો ઉત્તમ, દો સૌ સત્તર કો મધ્યમ ઔર એક સૌ અસ્સી સૂનોં કો નિકૃષ્ટ કહા હૈ। સૌ ગ્રન્થિ કા ઉત્તમ, પચાસ ગ્રન્થિ કા મધ્યમ તથા સોલહ ગ્રન્થિ કા પવિત્રા કનિષ્ઠ હોતા હૈ। છઃ-તીન, ચાર-દો, બારહ- ચૌબીસ, બારહ-આઠ ગ્રન્થિ કા કનિષ્ઠ પવિત્રા હોતા હૈ। દેવી પ્રતિમા કી નાભિ તક સીમિત પવિત્રા કનિષ્ઠ, જાંઘ તક મધ્યમ, જાનુ તક કી પવિત્રા ઉત્તમ માની જાતી હૈ। ઇસ પવિત્રા કી સબ ગાઁઠોં કો કેસર સે રઁગના ચાહિયે। તથા સર્વર્તાભદ્ર વેદી પર દેવી કા પૂજન કરકે દેવી કે સમક્ષ કલશ યા બાંસ પાત્ર પર પવિત્રા કો રખેં। તીન સૂતોં મેં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ ઔર શંકર કા આવાહન કરના ચાહિએ। નૌ સૂતોં મેં ઓંકાર, સોમ, વહ્નિ, નાગ, રવિ, ઈશ ઔર વિશ્વદેવ કા આવાહન કરના ચાહિએ।"

હે સનત્કુમાર! અબ મૈં તુમ્હેં ગ્રન્થિયોં મેં દેવોં કી સ્થાપના કી વિધિ બતાતા હૂઁ। ક્રિયા, પૌરુષી, વીરા, વિજયા, અપરાજિતા, મનોન્મની, જયા, ભદ્રા, મુક્તિ ઔર ઈશા નામોં કે આદિ મેં પ્રણવ લગાકર ગ્રન્થિ સંખ્યા કે અનુસાર આવૃત્તિ કરકે આવાહન તથા ચન્દન સે પૂજા કરની ચાહિયે। ઇસ પ્રકાર પ્રણવ દ્વારા અભિમંત્રિત કર દેવી કો પવિત્રારોપણ કા વિધાન તુમ્હેં બતાયા હૈ।

જિન દૂસરે દેવોં કો પ્રતિપદા આદિ તિથિયોં મેં પવિત્રારોપણ કરના ચાહિએ ઉનકે વિષય મેં સુનો। ધનદ, શ્રી, ગૌરી, ગણેશ, ચન્દ્રમા, ગુરુ, સૂર્ય, ચણ્ડિકા, અમ્બા, વાસુકિ, ઋષિ, ચક્રપાણી, અનન્ત, શિવ, બ્રહ્મા ઔર પિતૃ આદિ દેવોં કા પ્રતિપદા આદિ તિથિ મેં પૂજા કરેં। યહ પવિત્રારોપણ પ્રધાન દેવોં કા હૈ, ઉનકે સહ દેવોં કો તીન તાર વાલા પવિત્રા સમર્પણ કરેં।

શ્રાવણ શુક્લ પક્ષ એવં કૃષ્ણ પક્ષ કી નવમી તિથિ કા માહાત્તમ -

દોનોં પક્ષોં કી નવમી કે દિન યથા વિધિ 'કુમારી' નામક દેવી કા અર્ચન કર નક્ત વ્રત કર દૂધ ઔર શહદ મિલા હુઆ ભોજન કરના ચાહિયે યા ઉપવાસ રખકર ઇસ દિન 'કુમારી' નામ સે દેવી કા નિરન્તર પૂજન કરેં। ચાઁદી કી પ્રતિમા બનાકર ઉસમેં ભક્તિપૂર્વક દુર્ગા પાપનાશિની કા કનેર કે ફૂલ, ગન્ધ, અગર, ચન્દન, દશાંગ, ધૂપ ઔર લડ્ડૂ દ્વારા પૂજન કરના ચાહિએ। કુમારી લડ़કિયોં કો ભોજન કરાને કે બાદ બ્રાહ્મણોં કો ભક્તિપૂર્વક ભોજન કરાના ચાહિએ। ફિર મૌર ધારણ કર બિલ્વપત્ર ભોજન કરના ચાહિએ। નવમી કા વ્રત પ્રાણિયોં કે સબ પાપોં કો નષ્ટ કરને વાલા, સમસ્ત સમ્પત્તિયોં કો પ્રદાન કરને વાલા, પુત્ર-પૌત્ર આદિ કી વૃદ્ધિ કરને વાલા ઔર સદ્‌ગતિ પ્રદાન કરને વાલા હૈ।