અધ્યાય ૧૩: શ્રાવણ સુદ ચોથ વ્રત (ગણેશ પૂજન)

ભગવાન શંકર સનત્કુમાર સે બોલે, "અબ તુમ્હેં શ્રાવણ શુક્લ ચતુર્થી કો કિયે જાને વાલે વ્રત "દુર્ગા ગણપતિ વ્રત" કે બારે મેં બતાતા હૂઁ। ત્રૈલોક્ય મેં પ્રસિદ્ધ ઇસ વ્રત કો ભગવતી પાર્વતી ને શ્રદ્ધાપૂર્વક કિયા થા। ઇસ વ્રત કો સરસ્વતી, ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, કુબેર, અન્ય દેવતા, મુનિ, ગંધર્વ, કિન્નર આદિ કર ચુકે હૈં।"

યહ વ્રત સબ પ્રકાર કે પાપોં કો નષ્ટ કરને કે લિએ કિયા જાતા હૈ। શ્રાવણ શુક્લ ચતુર્થી કે દિન એકદંત વાલે ગણેશજી કી સોને કી મૂર્તિ બનવાકર સોને કે સિંહાસન પર સ્વર્ણ કી દૂર્વા બિછાકર તાઁબે કે કલશ પર સ્થાપિત કરની ચાહિયે। લાલ કપડ़ા બિછાકર સર્વતોભદ્ર મંડપ કા નિર્માણ કર ઉસપર કલશ સ્થાપિત કરેં। લાલ ફૂલ તથા પાઁચ પત્રોં- અપામાર્ગ, શમી, દૂર્વા, તુલસીદલ, વિલ્વપત્ર, ઇસ મૌસમ મેં હોને વાલે સુગંધિત પુષ્પોં તથા ફલોં આદિ કા નૈવેદ્ય રખકર સોલહ ઉપચાર સે ગણેશજી કી પૂજા કરકે પ્રાર્થના કરની ચાહિએ, "ઇસ સ્વર્ણ નિર્મિત પ્રતિમા મેં વિઘ્ન વિનાશક ગણેશજી કા આવાહન કરતા હૂઁ। ઇસમેં વે પધારેં। રત્નોં સે જડ़િત ઉત્તમ સ્વર્ણ સિંહાસન બૈઠને કે લિએ દેતા હૂઁ। આપ ઇસે સ્વીકાર કરેં।"

હે પાર્વતી પુત્ર! હે વિશ્વવ્યાપિન! હે સનાતન! મૈં આપકો પ્રણામ કરતા હૂઁ। મેરે વિઘ્નોં કા નાશ કરેં। હે સુરશ્રેષ્ઠ! લાલ ચન્દનચર્ચિત મૈંને ભક્તિપૂર્વક વન અક્ષતોં કો ચઢ़ાયા હૈ। આપ ઇસે સ્વીકાર કરેં। લોકોં કે અનુગ્રહ કે લિએ તથા દાનવોં કે વિનાશ હેતુ એકદન્ત। યહ આપકા પતવાર હૈ। પ્રસન્નતાપૂર્વક ધૂપ કો સ્વીકાર કરેં। ઇસ દીપક કો મૈં આપકો દેતા હૂઁ। આપકો નમસ્કાર કરતા હૂઁ।

"ગણનાંત્વા" વૈદિક મંત્ર સે લડ્ડૂ તથા ખીર, કપૂર તથા ઇલાયચી યુક્ત પાન આપકો સમર્પિત કર રહા હૂઁ। હે ગણેશ્વર! હે ગણાધ્યક્ષ! હે ગજાનન! હે ગૌરી પુત્ર! મેરા વ્રત આપકે પ્રસાદ સે પરિપૂર્ણ હો। જો પ્રાણી પાઁચ વર્ષ તક વ્રત કર ઉદ્યાપન કરતા હૈ વહ અપને મનવાંછિત પદાર્થોં તથા વસ્તુઓં કો પ્રાપ્ત કર લેતા હૈ ઔર અન્ત મેં દેહ ત્યાગકર મેરે લોક કો પ્રાપ્ત કરતા હૈ। યદિ ઇસ વ્રત કો કોઈ તીન વર્ષ તક કરે તો ઉસે સબ સિદ્ધિયાઁ પ્રાપ્ત હો જાતી હૈં ઔર અન્ત મેં મેરે લોક મેં જાતા હૈ।

ઇસ ઉત્તમ વ્રત કો જો પ્રાણી ઉદ્યાપન કે બિના કરતા હૈ તો યથા વિધિ પૂરા વ્રત કરને પર ભી ઉસકા વ્રત નિષ્ફલ હો જાતા હૈ। ઉદ્યાપન અવશ્ય કરના ચાહિએ। ઉદ્યાપન કે દિન તિલોં કો જલ મેં મિલાકર સ્નાન કરના ચાહિયે। ફિર ગણેશ જી કી એક પલ યા આધા પલ યા ચૌથાઈ પલ કી સ્વર્ણ કી પ્રતિમા બનવાકર ઉસકો પંચગવ્ય દ્વારા સ્નાન કરાકર દૂર્વા સે પૂજા કરની ચાહિયે। નિમ્નલિખિત મંત્ર દ્વારા પૂજન કરના ચાહિયે -

"હે ગણાધીશ! ઉમાસુત! વિઘ્નનાશક! આપકો નમસ્કાર હૈ। હે વિનાયક! હે ઈશપુત્ર! હે સર્વસિદ્ધિ પ્રદાયક! હે હેમવક્ત્ર! હે મૂષકવાહન! હે કુમારગુરો! આપકો નમસ્કાર હૈ।"

ઉપરોક્ત સભી નામોં સે અલગ-અલગ પૂજન કરના ચાહિયે। પહલે દિન અધિવાસન કરના ચાહિએ। દૂસરે દિન પ્રાતઃકાલ હવન કરના ચાહિએ। ગ્રહહોમ કર, દૂર્વા તથા લડ્ડૂ સે પ્રધાન હોમ કરના ચાહિએ। દૂબ તથા લડ્ડૂ કે પ્રધાન હોમ કે બાદ પૂર્ણાહુતિ કરકે આચાર્ય આદિ બ્રાહ્મણોં કા પૂજન કરના ચાહિએ। અપની સામર્થ્ય કે અનુસાર અધિક દૂધ દેનેવાલી ગાય બછડ़ે સહિત દાન કરની ચાહિએ। ઐસા વ્રત કરને સે મનુષ્ય અપની સભી કામનાઓં કો પૂરી કર સકતા હૈ।

મૈં અપને પ્રિય પુત્ર કે વ્રત કરનેવાલે કો સભી સુખ પ્રદાન કરતા હૂઁ। અન્ત મેં સદ્ગતિ પ્રદાન કરતા હૂઁ।