અધ્યાય ૧૨: તૃતીયા વ્રત શુક્લ પક્ષ

ભગવાન શંકર સનત્કુમાર સે બોલે, "અબ તુમ શ્રાવણ શુક્લ તૃતીયા તિથિ કો કિયા જાને વાલા "સ્વર્ણ ગૌરી" વ્રત સુનો।"

ઉસ દિન પ્રાતઃકાલ સ્નાન કરકે સોલહ ઉપચાર સે ભગવાન શિવ એવં માતા ગૌરી કી ઇસ પ્રકાર પૂજા કરની ચાહિએ। "હે દેવાધિ દેવ! મેરે દ્વારા કી ગઈ પૂજા કો આપ સ્વીકાર કરેં। ગૌરી માતા કે વ્રત કી પૂર્તિ કે લિએ સોલહ બાયને દંપતિયોં કો દેકર કહના ચાહિએ - મૈં માતા ગૌરી કે પ્રીત્યર્થ તથા વ્રત પૂર્તિ કે લિએ ઉત્તમ બ્રાહ્મણ દમ્પતિયોં કો બાયના દેતા હૂઁ।"

ચાવલ કે આટે સે નિર્મિત સોલહ પકવાન બાઁસ કી સોલહ ટોકરિયોં મેં રખકર, ઉનપર વસ્ત્ર રખકર સપત્નીક સોલહ બ્રાહ્મણોં કો બુલાકર નિવેદન કરે - "મૈં વ્રત કી સમ્પૂર્ણતા ઔર ફલ પ્રાપ્તિ કે લિએ યહ બાયના દેતા હૂઁ। અલંકાર આદિ સે સમ્પન્ન પતિવ્રત ધર્મ યુક્ત, શોભન સુવાસિની ઇસે આપ સ્વીકાર કરેં। ઇસ પ્રકાર સોલહ, આઠ, ચાર યા એક વર્ષ વ્રત કરકે ઉદ્યાપન કરના ચાહિયે। પૂજા કી સમાપ્તિ પર કથા શ્રવણ કર વ્યાસજી કા પૂજન કરના ચાહિયે।"

સનત્કુમાર ભગવાન શંકર સે બોલે, "હે પ્રભુ! ઇસ વ્રત કો સબસે પહલે કિસને કિયા? ઇસકા ક્યા માહાત્મ્ય હૈ? ઉદ્યાપન કી વિધિ ક્યા હૈ? ઇસકે જાનને કી મેરી તીવ્ર ઉત્કણ્ઠા હૈ।"

ભગવાન ભોલે નાથ ને કહા, "હે બ્રહ્માપુત્ર સનત્કુમાર! મૈં તુમ્હારી જિજ્ઞાસા અવશ્ય પૂરી કરૂઁગા। પ્રાચીન કાલ મેં સરસ્વતી નદી કે તટ પર સુવિલા મહાનગરી થી। ઉસકે રાજા કા નામ ચન્દ્રપ્રભા થા। ઉસકે મહાદેવી ઔર વિશાલા નામ કી દો રૂપ ઔર લાવણ્ય યુક્ત પત્નિયાઁ થીં। રાજા ચન્દ્રપ્રભા મહાદેવી રાની કો અધિક પ્યાર કરતા થા। રાજા ઉસપર અપની જાન છિડ़કતા થા। એક દિન રાજા શિકાર ખેલને કે લિએ વન મેં ગયા। વહાઁ ઉસને શાર્દૂલ, સિંહ, બારાહ, અરના ભૈંસે, હાથી આદિ કા શિકાર કિયા। અબ રાજા કો પ્યાસ વ્યાકુલ કરને લગી। રાજા વન મેં પાની કે લિએ ઇધર-ઉધર ઘૂમને લગા। ઘૂમતે હુએ વહ એક તાલાબ પર પહુઁચા। ઉસને તાલાબ કે જલ સે અપની પ્યાસ બુઝાઈ। પાની પીને કે બાદ રાજા ને ઇધર-ઉધર દેખા તો ઉસને દેખા કિ તાલાબ કે કિનારે કુછ અપ્સરાએઁ ગૌરી કી પૂજા કર રહી હૈં। રાજા ને ઉનસે પૂછા, "આપ કિસકી પૂજા કર રહી હૈં?"

અપ્સરાઓં ને ઉત્તર દિયા, "હમ સ્વર્ણ ગૌરી કા પૂજન કર રહી હૈં।"

રાજા ને ફિર પૂછા, "દેવિયો! ઇસ વ્રત કો કરને કી વિધિ એવં વ્રત કા ક્યા ફલ મિલતા હૈ? બતાને કી કૃપા કરેં।"

અપ્સરાઓં ને ઉત્તર દિયા, "શ્રાવણ શુક્લ તૃતીયા કે દિન યહ વ્રત કિયા જાતા હૈ। ઇસ વ્રત મેં ભગવાન શંકર ઔર ભગવતી પાર્વતી કા પૂજન કિયા જાતા હૈ। ઇસ વ્રત મેં સોલહ ધાગોં કા ડોરા - પુરુષ અપને દાએઁ હાથ મેં તથા સ્ત્રિયાઁ અપને બાએઁ હાથ મેં બાઁધતી હૈં। યહી ઇસ વ્રત કો કરને કી વિધિ હૈ। ઇસ વ્રત કો કરને સે ભગવાન શંકર કી કૃપા સે સબ મનોકામના પૂરી હોતી હૈં। યહી ઇસ વ્રત કા ફલ હૈ।"

યહ સુનકર રાજા ચન્દ્રપ્રભા ને ભી શ્રાવણ માસ કી શુક્લ પક્ષ કી તૃતીયા કો અપની દાઈં ભુજા મેં સોલહ ધાગોં વાલા ડોરા બાઁધકર વ્રત કિયા। રાજા ને કહા, "હે માતા ગૌરી! મૈં ઇસ ડોરે કો વ્રત કે લિએ બાઁધતા હૂઁ। મેરે ઊપર આપ કૃપા કરના। ઇસ પ્રકાર વ્રત ધારણ કર રાજા અપને મહલોં મેં આ ગયા।"

રાની મહાદેવી ને રાજા કે દાએઁ હાથ મેં બઁધે ડોરે કો દેખા તો પૂછા યહ ક્યા હૈ? ઇસ પર રાજા ને વ્રત કે બારે મેં બતા દિયા। ઇસ પર રાની ક્રોધ મેં ભર ગઈ ઔર રાજા કે હાથ મેં બઁધે ડોરે કો તોડ़ કર એક સૂખે પેડ़ પર ફેંક દિયા। રાજા ને રાની સે કહા, "ઐસા કર તુમને અચ્છા નહીં કિયા હૈ। યહ તુમને માતા ગૌરી કા અપમાન કિયા હૈ।"

ઇધર રાજા કી દૂસરી રાની ને દેખા કિ સૂખા પેડ़ ડોરે કે પ્રભાવ સે હરા-ભરા હો ગયા હૈ। છોટી રાની ને ઉસ ડોરે કો અપની બાઈં ભુજા મેં બાઁધ લિયા। ઐસા કરને સે છોટી રાની ડોરે કે પ્રભાવ સે રાજા કી સર્વાધિક પ્રિય હો ગઈ। ઇધર બડ़ી રાની વ્રત કા અપમાન કરને સે રાજા દ્વારા ત્યાગ દેને કે કારણ દુઃખી હોકર વન મેં ચલી ગઈ। વન મેં વહ મહાદેવી કા ધ્યાન કર પવિત્ર મુનિયોં કે આશ્રમોં મેં ઠહરી। પરન્તુ મુનિયોં ને ઉસે દેખકર કહા, "અરી પિશાચની! યહાઁ સે ચલી જા। રાજા ઔર મુનિયોં દ્વારા તિરસ્કૃત રાની મહાદેવી ઘોર જંગલ મેં ઘૂમતી હુઈ થકકર એક જગહ બૈઠ ગઈ। વહ ગૌરી કા સ્મરણ કર પશ્ચાતાપ કે આઁસૂ બહાને લગી।"

રાની કો દુઃખી દેખકર દેવી કો ઉસપર દયા આ ગઈ ઔર ઉસે દર્શન દિયે। રાની ને દેવી કો દણ્ડવત્ પ્રણામ કિયા ઔર ઉનકી સ્તુતિ કરને લગી, "હે દેવી! આપકી જય હો! આપકો બારમ્બાર નમસ્કાર હૈ। હે ભક્તવરપ્રદ! આપકી જય હો! હે મંગલે મંગલરૂપે! આપકી જય હો!"

ઇસ પ્રકાર ભક્તિ કે દ્વારા દેવી સે વર પ્રાપ્ત કરકે બડ़ી રાની ને ગૌરી અર્ચન કરકે વ્રત કિયા। વ્રત કે પ્રભાવ સે રાજા બડ़ી રાની મહાદેવી કો વનોં સે મહલોં મેં લે આયા। દેવી કે પ્રસાદ સે રાજા તથા ઉસકી દોનોં રાનિયોં કી સબ ઇચ્છાએઁ પૂર્ણ હુઈં। દોનોં રાનિયોં સહિત રાજા સમ્પૂર્ણ રાજ્ય કા ઉપભોગ કર સમૃદ્ધિશાલી હો ગયા। અન્ત મેં રાજા વ દોનોં રાનિયાઁ દેહ ત્યાગકર શિવલોક ચલી ગઈં।

શિવજી બોલે, "હે તાત્! જો શોભના પાર્વતી કા વ્રત કરતા હૈ વહ મેરા તથા પાર્વતી કા અત્યન્ત પ્રિય પ્રાણી હો જાતા હૈ। ઇસ લોક મેં સુખ સુવિધા ભોગ કર ઔર અપને શત્રુઓં પર વિજય પ્રાપ્ત કરકે અન્ત મેં મેરે લોક કો ચલા આતા હૈ।"

અબ મૈં તુમ્હેં ઇસ વ્રત કી ઉદ્યાપન વિધિ બતાતા હૂઁ। શુભ તિથિ, શુભ વાર, ચન્દ્રબલ, તારાબલ હો જાને પર મણ્ડપ મેં અષ્ટદલ કમલ કે ઊપર ધાન્ય, ઉસકે ઊપર ઘટ સ્થાપિત કરના ચાહિએ। ઉસ ઘટ પર સોલહ પલ કા બના તાંબે કા પૂર્ણપાત્ર રખના ચાહિયે। ઉસ પૂર્ણપાત્ર મેં તિલ ભરકર ઉસકે ઊપર પાર્વતી તથા ભગવાન શંકર કી પ્રતિમા રખની ચાહિએ। ઇસકે ઊપર દો શ્વેત કપડ़ે ઔર શ્વેત રંગ કા યજ્ઞોપવીત રખા જાતા હૈ। વિધિ પૂર્વક વેદ મંત્રોં સે પૂજન કરાકર રાત મેં જાગરણ કરના ચાહિએ। અગલે દિન પ્રાતઃકાલ પૂજન કરકે હવન કરેં। પહલે ગ્રહ હોમ ફિર આધાન હોમ કરના ચાહિયે। જૌ મિશ્રિત તિલ કો ઘી મેં મિલાકર એક હજાર યા એક સૌ પ્રધાન આહુતિયાઁ દેની ચાહિયેં।

ઇસકે બાદ વસ્ત્ર, અલંકાર, ધેનુ આદિ સે આચાર્ય કી પૂજા કરની ચાહિયે। સોલહ બાયને નિકાલ કર બ્રાહ્મણોં કો દેના ચાહિયે ઔર ઉન્હેં ભોજન કરાના ચાહિયે તથા ભોજનોપરાંત દક્ષિણા ભી દેની ચાહિએ। ઇસકે બાદ અપને મિત્રોં, સંબંધિયોં કો ભોજન કરાના ચાહિયે તથા સ્વયં ભી ભોજન કરના ચાહિયે।