અધ્યાય ૧૦: શનિવાર વ્રત કથા (હનુમાન, નૃસિંહ અને શનિ)

ભગવાન શંકર ને બ્રહ્મા પુત્ર સનત્કુમાર સે કહા, "અબ મૈં તુમ્હેં શનિવાર વ્રત કી વિધિ ઔર માહાત્મ્ય કહૂઁગા। તુમ ધ્યાન લગાકર સુનો।"

શ્રાવણ માસ મેં શનિવાર કો તીન દેવતાઓં શ્રી હનુમાન, શ્રી નૃસિંહજી તથા શનિ કી પૂજા કી જાતી હૈ। પ્રથમ મૈં તુમ્હેં શ્રી હનુમાન જી કો પ્રસન્ન કરને કી વિધિ બતાતા હૂઁ। શ્રાવણ મહીને કે શનિવાર કો હનુમાન જી કો ખુશ રખને કે લિએ અભિષેક તિલોં કે તેલોં દ્વારા રુદ્ર મંત્રોં સે કરેં। તેલ મિશ્રિત સિંદૂર ઉનકે શરીર મેં લગાયેં। જપા, અર્ક તથા મંદાર કી માલા સે પૂજા કર નૈવેદ્ય કે લિએ ઉડ़દ કા બડ़ા (પકૌડ़ા) તથા ઉપચારોં દ્વારા પૂજન કરેં। હનુમાન જી કે પ્રીત્યર્થ બારહ નામોં કા - જાપ કરેં। ઉનકે બારહ નામ ઇસ પ્રકાર હૈં- હનુમાન, અંજનીપુત્ર, વાયુપુત્ર, મહાબલી, રામેષ્ટ, ફાલ્ગુન સખા, પિંગાક્ષ, અમિતવિક્રમ, અવધિક્રમણ, સીતાશોક વિનાશક, લક્ષ્મણ પ્રાણવતા તથા દશગ્રીવદર્પાહા। જો સુબહ ઉઠકર ઇન બારહ નામોં કા જાપ કરતા હૈ ઉસે કભી કષ્ટ કી અનુભૂતિ નહીં હોતી। ઉસકો સમ્પૂર્ણ ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત હો જાતા હૈ। શ્રાવણ માસ મેં જો હનુમાનજી કી શનિવાર કો આરાધના કરતા હૈ ઉસકા શરીર વજ્ર કી ભાઁતિ કઠોર હોકર મજબૂત બન જાતા હૈ। ઉસકી બુદ્ધિ તીવ્ર હો જાતી હૈ। ઉસકે શત્રુ નિસ્તેજ હો જાતે હૈં। મિત્રોં કી સંખ્યા ભી બઢ़ જાતી હૈ। હનુમાન જી કે મંદિર મેં બૈઠકર જો વ્યક્તિ હનુમાન કવચ કા એક લાખ પાઠ કરતા હૈ, વહ અણિમા આદિ સિદ્ધિયોં કા સાધક હો જાતા હૈ। ઉસકે દર્શન માત્ર સે યક્ષ, રાક્ષસ ઔર બેતાલ આદિ ઉસકે સામને નહીં ઠહર પાતે।

અબ મૈં તુમ્હેં ભગવાન નૃસિંહ કી કથા વ પૂજન વિધિ બતાતા હૂઁ। દીવાર પર યા સ્તમ્ભ પર નૃસિંહ જી કા ચિત્ર બનાકર લક્ષ્મી જી સહિત હલ્દી સહિત ચન્દન, નીલે યા પીલે ફૂલોં દ્વારા પૂજન કરના ચાહિએ। ખિચડ़ી ઔર હાથીચક્ક કી સબ્જી કે નૈવેદ્ય કા ભોગ લગાના ચાહિએ। પ્રસાદ ગ્રહણ કર બ્રાહ્મણોં કો ભોજન કરાના ચાહિએ। ઇસકે બાદ ભગવાન નૃસિંહ કો તિલ કે તેલ યા શુદ્ધ ઘી સે સ્નાન કરાના ચાહિએ। શનિવાર કે દિન સ્વયં સપરિવાર શરીર મેં તેલ લગાકર નહાના ચાહિએ। ઉડ़દ કી દાલ કી ખિચડ़ી બનાની ચાહિએ। ઇસસે ભગવાન નૃસિંહ ખુશ હો જાતે હૈં।

ઇસ પ્રકાર શ્રાવણ માસ કે સમસ્ત શનિવાર કો વ્રત રખેં। ઇસ વ્રત સે લક્ષ્મી કા નિવાસ ઘર મેં હર સમય રહતા હૈ। ધન ધાન્ય કી વૃદ્ધિ હોતી હૈ। પ્રાણી ઇસ સંસાર મેં હર તરહ કા સુખ ભોગ કર બૈકુણ્ઠ કો જાતા હૈ। ભગવાન નૃસિંહ કે વરદાન તથા પ્રસાદ સે ઉસકી ચારોં ઓર કીર્તિ ફૈલતી હૈ।

અબ મૈં તુમ્હેં શનિદેવ કે વ્રત કી કથા એવં ઉસકા મહાત્મ્ય બતાતા હૂઁ। શ્રાવણ કે સમસ્ત શનિવાર કો શનિ કા વ્રત કરેં। કિસી લંગડ़ે બ્રાહ્મણ યા ઉસકે ન મિલને પર કિસી અન્ય બ્રાહ્મણ કો તિલ કા તેલ લગાકર ગરમ પાની સે સ્નાન કરાયેં। ઇસકે બાદ નૃસિંહ વ્રત મેં બતાયે અનુસાર અન્ન સે ઉસે ભોજન કરાના ચાહિએ। શનિ કે પ્રીત્યર્થ તેલ, લોહા, તિલ, ઉડ़દ તથા કાલા કમ્બલ દાન કરેં। અબ મૈં શનિદેવ કે રૂપ-રંગ કા વર્ણન કરતા હૂઁ। શનિદેવ કા શ્યામ વર્ણ હૈ। ગતિ મન્દ હૈ, કશ્યપ ગોત્ર હૈ। શનિ કા જન્મ સૌરાષ્ટ્ર મેં હુઆ હૈ। યે સૂર્ય નારાયણ કે પુત્ર હૈં। યે ઇન્દ્રનીલમણિ તુલ્ય હૈં। ઇન્હોંને બાણ, ધનુષ તથા ત્રિશૂલ ધારણ કર રખા હૈ। ઇનકી સવારી ગિદ્ધ હૈ। ઇનકે યમ અધિદેવતા હૈં। ઇનકો કસ્તૂરી, અગર, ચન્દન તથા ગુગ્ગલ ઔર નૈવેદ્ય મેં ઉડ़દ કી ખિચડ़ી પ્રિય હૈં।

શનિ કી પૂજા મેં ઇનકી લોહે કી પ્રતિમા રખી જાતી હૈ। દાન દેને કે લિએ શ્યામ વર્ણ કા બ્રાહ્મણ ઉત્તમ હૈ। બ્રાહ્મણ કો દો કાલે કપડ़ે તથા કાલે રંગ કી ગાય, બછડ़ે સહિત દાન મેં દેની ચાહિયે ઔર ઉસકી સ્તુતિ કરની ચાહિયે।

એક બાર રાજા નલ કા રાજ્ય છિન જાને પર રાજા નલ ને શનિદેવ કી આરાધના કી થી। શનિદેવ ને ઉન પર કૃપા કી ઔર ખોયા રાજ્ય વાપિસ પ્રાપ્ત હો ગયા। મનુષ્ય કો ચાહિએ કિ વહ ઇસ પ્રકાર શનિદેવ કી આરાધના કર કહે કિ મેરે ઊપર શનિદેવ પ્રસન્ન હોં। નીલાન્જન કે સમાન કાંતિમાન, અતિમન્દ ભ્રામી, છાયા નામ વાલી સ્ત્રી સે સૂર્ય દ્વારા ઉત્પન્ન શનિદેવ કો મૈં હાથ જોડ़કર નમસ્કાર કરતા હૂઁ। મંડલ કોણ મેં સ્થિત પિંગલ નામક શનિદેવ કો પ્રણામ કરતા હૂઁ। હે શનિદેવ! મુઝ અતિ દીન પર કૃપા કરો। ઇસ પ્રકાર બાર-બાર ઉનકી સ્તુતિ કરની ચાહિએ। શનિદેવ કી આરાધના મેં "શન્નો દેવી" મંત્ર કા ઉચ્ચારણ કરના ચાહિએ।

જો પ્રાણી સાવધાન હોકર વિધિ વિધાન સે શનિદેવ કી પૂજા કરતા હૈ ઉસે સ્વપ્ન મેં ભી કિસી પ્રકાર કા ભય નહીં રહતા। શનિ જન્મ રાશિ સે પહલે, દૂસરે, ચૌથે, પાઁચવેં, સાતવેં, આઠવેં, નવેં યા બારહવેં સ્થાન મેં હો તો સદા પીડ़ા પહુઁચાતા હૈ। ઇસીલિયે ઉસકી શાંતિ કે લિએ "શામાગ્નિ" મંત્ર કા જાપ કરના ચાહિએ ઔર ઇન્દ્રનીલમણિ કા દાન કરના ચાહિએ।