અધ્યાય ૯: શુક્રવાર વ્રત કથા (જીવંતિકા પૂજન)

ભગવાન શંકર ને સનત્કુમાર સે કહા અબ મૈં તુમ્હેં શુક્રવાર કી કથા કહતા હૂઁ જિસે સુનકર પ્રાણી સમસ્ત વિપત્તિયોં સે છૂટ જાતા હૈ। પાંડવ વંશ મેં એક રાજા થા જિસકા નામ સુશીલ થા। ઉસકે યહાઁ કોઈ સન્તાન નહીં થી। ઉસકી પત્ની કા નામ સુકેશી થા। પુત્ર ન હોને કે કારણ વહ ઉદાસ રહને લગી। રાની સ્ત્રી સ્વભાવ કે કારણ હર મહીને કપડ़ોં કો અપને પેટ પર બાઁધકર પેટ કી વૃદ્ધિ કરતી રહી। ઇસ પ્રકાર સાહસ કે કારણ, સ્વ પ્રસૂતિ કે અનુસાર સુકેશી કિસી ગર્ભવતી સ્ત્રી કો ખોજતી રહી। સંયોગવશ ઉસને ગર્ભવતી પુરોહિત કી પત્ની કો દેખા। કપટી રાની ને પ્રસવ કે સમય મેં દાઈ કા કાર્ય કરને વાલી અન્ય કિસી સ્ત્રી કો ઇસ કામ કે લિયે નિયુક્ત કિયા। ઉસ દાઈ કો એકાન્ત મેં બહુત સા ધન દિયા ઔર અપને ગર્ભ કે અનુકરણ કી સબ બાતેં કહ સુનાઈ। પુરોહિત કી પત્ની કા પ્રસવ કા સમય નજદીક આયા। યહ સુન ઉસી તરહ દાઈ ને ભી અપને વચન કા પાલન કિયા। પુરોહિત કી પત્ની દાઈ કી બાત નહીં જાનતી થી। અતઃ વહ દાઈ કી બાતોં કા પાલન કરતી થી। દાઈ ને પુરોહિત કી સ્ત્રી કે નેત્રોં પર પટ્ટી બાઁધ દી ઔર ઉસકે ઉત્પન્ન હુએ પુત્ર કો રાની કે પાસ ભેજ દિયા। ઇસ પ્રકાર રાની કે પાસ ઉસ પુરોહિતાની કે પુત્ર કે પહુઁચ જાને કી કિસી કો કાનો-કાન ખબર ન હુઈ। ઇસ નાટક કો કોઈ ન જાન સકા। રાની ને અપની દાસિયોં દ્વારા રાજા કો ખબર કરા દી કિ ઉનકે યહાઁ લડ़કા પૈદા હુઆ હૈ। ઉધર દાઈ ને પુરોહિતાની કે નેત્રોં સે પટ્ટી ખોલ દી। વહ અપને સાથ માંસ કી એક પિણ્ડી લાઈ થી। દાઈ ને પુરોહિતાની કો વહ માંસ કી પિણ્ડી દિખાતે હુએ કહા, "યહ અનિષ્ટ હુઆ હૈ। અપને પતિ સે ઇસકી શાન્તિ કરવાના। પુત્ર નહીં હુઆ તો ન સહી તુમ્હારે પ્રાણ તો બચ ગયે।"

પુરોહિત કી સ્ત્રી સોચને લગી- કહી દાઈ ને મેરે સાથ કપટ તો નહીં કિયા?

રાજા ને જબ પુત્ર ઉત્પન્ન હોને કી બાત સુની તો જાતકર્મ આદિ કરકે બ્રાહ્મણોં કો ગજ, અશ્વ, રથ આદિ દાન મેં દિયે। જો બન્દી બન્દીખાને મેં બન્દ થે સબકો છોડ़ દિયા। રાજા ને ઉસકા નામ પ્રિયવ્રત રખા।

શ્રાવણ માસ પ્રારમ્ભ હોને પર પુરોહિત કી સ્ત્રી ને શુક્રવાર કે દિન ભક્તિ દ્વારા "જીવન્તિકા" કી પૂજા અર્ચના કી। દીવાર પર બહુત સે લડ़કોં કે સહિત જીવન્તિકા કી તસ્વીર બનાઈ। ઔર પાઁચ દીપક જલાકર પુષ્પ માલા સે પૂજા અર્ચના કી। ગેહૂઁ કે આટે કે દીપક બનાકર જલાતી ઔર સ્વયં ભી ગેહૂં કે આટે કો શુદ્ધ ઘી મેં પકાકર ભોજન કરતી। ભોજન કે પશ્ચાત્ જીવન્તિકા સે પ્રાર્થના કરતી જહાઁ પર ભી મેરા પુત્ર હો, ઉસે સુરક્ષિત રખના। ઇસ પ્રકાર પ્રાર્થના કરને કે પશ્ચાત્ વહ કથા સુનતી ઔર યથા વિધિ નમસ્કાર કરતી।

જીવન્તિકા કે પ્રસાદ સે વહ બાલક રાજા કે યહાઁ ચાઁદ કી તરહ બઢ़ને લગા ઔર જીવન્તિકા ઉસકી રાત-દિન રક્ષા કરને લગી। કુછ સમય બાદ રાજા કા સ્વર્ગવાસ હો ગયા। પિતૃભક્ત પુત્ર ને પિતા કી પારલૌકિક ક્રિયા સમ્પન્ન કરાઈ। ઇસકે બાદ મંત્રિમંડલ ને ઉસકો રાજસિંહાસન પર બૈઠા દિયા। ઉસને કુછ કાલ તક રાજ્ય કા શાસન ભલી-ભાઁતિ કિયા। ઇસકે બાદ વહ રાજ્ય કા ભાર મંત્રિયોં કો સૌંપ કર પિતૃ ઋણ સે મુક્તિ પાને કે લિએ "ગયાજી" કો રવાના હો ગયા। ઉસને યહ યાત્રા કાર્પટિક વેષ મેં કી। રાસ્તે મેં વહ કિસી ગૃહસ્થી કે ઘર પર ઠહરા। ઉસ ગૃહસ્થી કે યહાઁ પુત્ર હુઆ થા। ઇસસે પહલે કે પાઁચ પુત્રોં કો ષષ્ઠી દેવી ને માર ડાલા થા પરન્તુ ઇસ બાલક કો ષષ્ટી દેવી નહીં માર સકી। રાજા કે વહાઁ રહને કે કારણ જીવન્તિકા દેવી ઉસકી રક્ષા કર રહી થી। ગૃહસ્થ ને જબ અપને લડ़કે કો જીવિત અવસ્થા મેં દેખા તો ઉસકો પક્કા વિશ્વાસ હો ગયા કિ યહ બાલક અતિથિ (રાજા) કે કારણ હી જીવિત હૈ। ઉસને રાજા સે એક દિન ઘર પર ઠહરને કી કૃપા કી ક્યોંકિ આપકી કૃપા સે હી મેરા યહ છઠા પુત્ર જીવિત હૈ।

ગૃહસ્થ કે પ્રાર્થના પર રાજા એક દિન કે લિએ ઉનકે યહાઁ રુક ગયા। ફિર વહ ગયાજી ચલા ગયા ઔર વહાઁ પિણ્ડ દેને લગા। પિણ્ડ દેતે સમય ઉસે બડ़ા આશ્ચર્ય હુઆ। ઉસને દેખા કિ પિણ્ડ કો ગ્રહણ કરને કે લિએ દો હાથ બાહર નિકલે હૈં। એક વિદ્વાન બ્રાહ્મણ સે ઉસને પૂછા યહ સબ ક્યા મામલા હૈ? બ્રાહ્મણ બોલા, યે દોનોં હાથ તુમ્હારે પિતા કે હૈં। ઘર જાકર અપની માતા સે પૂછના કિ ઐસા ક્યોં હુઆ? તુમ્હારી માતા હી બતાયેગી।

લૌટતે સમય રાજા ફિર ઉસી ગૃહસ્થી કે યહાઁ ઠહરા। ઉસકે યહાઁ અબ દૂસરા પુત્ર પૈદા હુઆ થા જો કેવલ સાત દિન કા થા। ઇસ લડ़કે કો લેને જબ ષષ્ઠી દેવી આઈ તો જીવન્તિકા દેવી ને ઉસે બાલક કો નહીં લે જાને દિયા। ષષ્ઠી દેવી ને જીવન્તિકા દેવી સે પૂછા આપ ઇન લડ़કોં કો ક્યોં બચા રહી હૈં? ઇસકી માઁ ને કૌન સા વ્રત કિયા હૈ જો દિન રાત આપ ઇસકી રક્ષા કરતી હૈ?

રાજા ભી ઉસ સમય જાગ રહા થા। વહ દોનોં દેવિયોં કી બાત સુન રહા થા। વહ નીંદ કા બહાના કરકે પડ़ા રહા। જીવન્તિકા બોલી, "ઇનકે યહાઁ જો અતિથિ ઠહરા હુઆ હૈ ઉસકી માઁ શ્રાવણ કે મહીને મેં શુક્રવાર કે દિન મેરા પૂજન તથા વ્રત નિયમાનુસાર કરતી હૈ। વહ નિયમ ક્યા હૈ ઔર કિસ પ્રકાર કિયા જાતા હૈ વહ સબ તુમ્હેં બતાતી હૂઁ।"

ઇસકી (રાજા) માઁ ઉસ દિન હરે રંગ કે વસ્ત્ર ઔર હરે રંગ કી ચૂડ़િયાઁ નહીં પહનતી। ચાવલ કે ધોવન (માંડ) કો કભી નહીં લાઁઘતી। હરે પત્તોં કે મંડપ કે નીચે નહીં જાતી। હરે રંગ કી સાગ-સબ્જી નહીં ખાતી। યહ સબ કુછ વહ મેરે લિએ હી કરતી હૈ। ઇસીલિયે મૈં ઉસકી તથા ઉસકે પુત્ર કી રક્ષા કરતી હૂઁ।

ષષ્ઠી દેવી ઔર જીવન્તિકા દેવી કા વાર્ત્તાલાપ સુનકર રાજા સુબહ ઉઠકર અપને રાજ્ય મેં આયા। રાજા ને અપની માતા સે પૂછા, "હે માતા! આપ જીવન્તિકા કા વ્રત કરતી હૈં તો ઉસકી વિધિ ક્યા હૈ? રાજા કી માતા ને ઉત્તર દિયા, "મૈં જીવન્તિકા કા વ્રત નહીં કરતી ઇસીલિયે મુઝે ઉસકી વિધિ કા જ્ઞાન નહીં હૈ।" યહ સુનકર રાજા કો બડ़ા આશ્ચર્ય હુઆ ઔર સોચને લગા કિ મેરી માતા કૌન હૈ?

રાજા ને ગયા યાત્રા કે ફલ પ્રાપ્ત્યર્થ બ્રાહ્મણોં તથા સુહાગિનિયોં કો ભોજન કરાને કી ઇચ્છા પ્રકટ કર ઉનકે યહાઁ હરે વસ્ત્ર, હરી ચૂડ़િયાઁ આદિ પરીક્ષાર્થ ભિજવાયે। દૂત ને સબકે યહાઁ સંદેશા દિયા કિ આપ સબ રાજા કે યહાઁ ભોજન કરને આએઁ।

પુરોહિત કી પત્ની ને રાજદૂત સે કહા, "મૈં હરે રંગ કી કોઈ ચીજ નહીં લેતી। રાજા કો યહ સમાચાર મિલને પર ઉસને પુરોહિત પત્ની કે લિએ લાલ રંગ કે વસ્ત્ર ઔર લાલ રંગ કી ચૂડ़િયાઁ ભેજીં। પુરોહિત પત્ની ને ઉન ચીજોં કો લે લિયા ઔર રાજમહલ મેં આઈ।"

પુરોહિત પત્ની કો દેખકર રાજા ને હાથ જોડ़કર ઉસકા અભિવાદન કિયા ઔર નિયમ કા પાલન કરને કા કારણ પૂછા। ઉસને ઇસકા કારણ શુક્રવાર વ્રત બતાયા। રાજા કો દેખકર ઉસી સમય ઉસકે સ્તનોં સે માતૃ પ્રેમ કે ભાવ કે કારણ દૂધ નિકલને લગા। ઉસ દુગ્ધ સે રાજા ભલી પ્રકાર સિંચિત હો ગયા।

ગયા મેં દો હાથ નિકલને સે તથા રાસ્તે મેં ગૃહસ્થી કે યહાઁ દેવી સે બાતચીત ઔર સ્તનોં સે - દૂધ નિકલને સે રાજા કો પક્કા વિશ્વાસ હો ગયા કિ યહી ઉસકી માતા હૈ।

રાજા ને પૂછા, "હે માતે! ભય મત કરો ઔર મુઝે મેરે જન્મ કા સહી-સહી હાલ બતાઓ। સુકેશિની ને ઉસકે જન્મ કે સબ તથ્ય બતા દિયે। રાજા ને પ્રસન્ન હોકર અપના જન્મ દેને વાલે માતા-પિતા કો નમસ્કાર કિયા ઔર ઉનકો સમ્પત્તિ દેકર ઉનકા માન બઢ़ાયા।"

એક દિન રાત કો રાજા ને જીવન્તિકા સે પ્રાર્થના કી, "હે દેવી! મેરે જન્મદાતા પિતા તો મૌજૂદ હૈં, ફિર ગયા મેં પાની સે દો હાથ કિસકે નિકલે થે?" દેવી ને રાજા કો ખ્વાબ મેં હી ઉત્તર દિયા, "હે રાજન્! મૈંને તુમ્હેં વિશ્વાસ દિલાને હેતુ ઐસી માયા રચી થી, ઇસમેં તુમ કોઈ સન્દેહ ન કરો।"

ભગવાન શંકર બોલે, "હે સનત્કુમાર! મૈંને તુમ્હેં શુક્રવાર કે વ્રત કરને કા માહાત્મ્ય કહ સુનાયા। ઇસ વ્રત કો શ્રાવણ કે માસ મેં કરને સે મનુષ્ય કી સમસ્ત ઇચ્છાએઁ પૂર્ણ હો જાતી હૈં।"