అధ్యాయం 22: సంకటహరణ వ్రతం

సనత్కుమార నే భగవాన సదాశివ సే పూఛా, "హే భగవన్! శ్రావణ శుక్ల చతుర్థీ కే దిన సర్వకామ ఫలప్రద సంకటహరణ దేవాదేవ కా కిస విధి సే వ్రత తథా పూజన కరేం, కబ ఉద్యాపన కరేం? ముఝే విస్తార పూర్వక బతానే కా కష్ట కరేం।"

భగవాన శంకర నే కహా, "చతుర్థీ కే దిన సుబహ ఉఠకర దాతున ఆది కరకే పుణ్యదాతా శుభ సంకట హరణ నామ కా వ్రత కా సంకల్ప కరనా చాహియే। హే దేవేశ! మైం ఆజ చన్ద్రమా కే ఉదయ హోనే తక నిరాహార రహూఁగా। ఆపకీ పూజా కర భోజన కరూఁగా। మేరే ఊపర ఆయే సంకట కో దూర కరేం। ఇస ప్రకార సంకల్ప కర కాలే తిలోం సే స్నాన కర గణాధిపతి కీ పూజా కరనీ చాహియే।"

అపనీ సామర్థ్య కే అనుసార స్వర్ణ, చాఁదీ యా తాఁబే కీ గణేశ జీ కీ మూర్తి బనవాయేం। యది ఇతనా న హో సకే తో మిట్టీ కీ ప్రతిమా కుమ్హార సే బనవాయేం। పహలే అష్టదల కమల కే ఊపర ఘట స్థాపిత కరనా చాహియే। ఉసమేం జల భరకర స్వచ్ఛ వస్త్ర సే ఢక దేం ఔర ఉసకే ఊపర ప్రతిమా రఖకర షోడ్శ ఉపచార ద్వారా వైదిక మన్త్రోం యా తాన్త్రిక మన్త్రోం సే పూజా కరనీ చాహియే।

శుద్ధ ఘీ కే తిల కా దస లడ్డూ బనాయే। ఉనమేం సే పాఁచ గణేశ జీ కే లియే రఖేం। భక్తి ద్వారా దేవతా కీ భాఁతి బ్రాహ్మణ కీ పూజా కరనీ చాహియే। ఔర దక్షిణా దేకర ప్రార్థనా కరనీ చాహియే ఆపకే నిమిత్త ఇన పాఁచ లడ్డూఓం కో ఫలోం తథా దక్షిణా సహిత దే రహా హూఁ। ఆప ఇన్హేం గ్రహణ కరేం। ఆపత్తి సే మేరా ఉద్ధార కరేం। జో కుఛ మైంనే ద్రవ్యహీన కమ యా అధిక దియా హై। హే విప్ర రూప గణేశ్వర! వహ సబ పరిపూర్ణ హో। ఇసకే బాద బ్రాహ్మణోం కో స్వాదిష్ట భోజన కరానా చాహియే ఔర చన్ద్రమా కో అర్ఘ్య దేనా చాహియే। ఇస ప్రకార విధిపూర్వక వ్రత కరనే వాలే పర గణేశ జీ ప్రసన్న హో జాతే హైం ఔర మనోవాంఛిత ఫల ప్రదాన కరతే హైం। ఇస వ్రత కే కరనే సే విద్యార్థీ కో విద్యా, ధనవాన కో ధన ఔర పుత్ర కీ అభిలాషా కరనే వాలే కో పుత్ర ప్రాప్త హోతా హై। రోగీ కో రోగ సే ఛుటకారా మిల జాతా హై।

అబ మైం తుమ్హేం పూజా తథా జప కే మన్త్ర బతలాతా హూఁ। పహలే 'ఓంకార' శబ్ద ఫిర 'నమః' ఫిర 'హే రమ్బ' కే బాద 'లంబోదర' శబ్ద ఉసకే బాద 'సంకట నివారణ' శబ్ద కో చతుర్థ్యాన్త బనాకర, అన్త మేం 'స్వాహా' శబ్ద కహనా చాహియే। వైసే యహ ౨౧ అక్షరోం కా మంత్ర హై। మనుష్య కో దసోం దిశాఓం కీ పూజా కరనీ చాహియే। నిమ్నలిఖిత ౨౧ నామోం ద్వారా గణేశ జీ కీ పూజా కరనీ చాహియే- ఉమాపుత్ర, అగ్నాశన, ఏకదన్త, దంతవక్త్ర, మూషకవాహన, వినాయక, ఈశపుత్ర, సర్వసిద్ధి ప్రదాయక, గణాధ్యక్ష, స్కన్దగురో, సర్వసంకటనాశక, లమ్బోదర, గోర్యమంగలసమ్భవ, ధూమ్రకేతో, భాలచన్ద్ర, అసురమర్దన, విద్యావిధాన, వికట శూర్పకర్ణ, విఘ్నరాట, అఘనాశన।

ఆప ముఝ పర ప్రసన్న హో। మేరీ సభీ అభిలాషాఓం కో పూర్ణ కరేం। హే ప్రభు! మేరే శత్రుఓం కీ బుద్ధి కా నాశ హో తథా మేరే మిత్రోం కా అభ్యుదయ హో। ఇస ప్రకార ప్రార్థనా కరకే అష్టోత్తరశత హోమ కరనా చాహియే। వ్రత కీ సమాప్తి పర గణేశ కే ప్రీత్యార్థ లడ్డుఓం కా బ్రాహ్మణోం కో బాయనా దేనా చాహియే। ఆగే దియే మన్త్ర సే పాఁచ బార చన్ద్రమా కో అర్ఘ్య దేనా చాహియే। క్షీరోదార్ణవసంభూత!! అగ్నిగోత్రసముదభూత! శారీన! రోహిణీ సహిత మేరే దియే హుయే ఇస అర్ఘ్య కో స్వీకార కరేం। తత్పశ్చాత బ్రాహ్మణోం కో స్వాదిష్ట భోజన కరవానా చాహియే ఫిర స్వయం భోజన కరనా చాహియే। చార మాస తక యహ వ్రత కరనే కే బాద పాఁచవేం మాస మేం ఉద్యాపన కరనా చాహియే। సాధక కో పహలే వ్రత కుణ్డ కీ శక్తి అనుసార మూర్తి బనానీ చాహియే। ప్రథమ విధి సే పూజా కరకే సుగన్ధిత చన్దన తథా నానా ప్రకార కే ఫూలోం ద్వారా పూజా కరనీ చాహియే। సూప ఔర పాయస, దక్షిణా సహిత గణేశ కీ ప్రతిమా కపడ़ే సే లపేట కర బ్రాహ్మణ కో దేనా చాహియే। వ్రత సమాప్తి కే లియే పాఁచ సేర తిల దేనా చాహియే ఔర క్షమా ప్రార్థనా కరనీ చాహియే। ఇస ప్రకార ఉద్యాపన కరనే మాత్ర సే హీ అశ్వమేఘ ఫల కీ ప్రాప్తి హోతీ హై।

సనత్కుమార మేరే కహనే సే పూర్వ పార్వతీ నే ఇస వ్రత కో చార మాస తక సంకల్ప కీ ప్రాప్తి కే లియే కియా థా। పాఁచవేం మాస మేం ఉన్హోంనే పుత్ర కార్తికేయ కో ప్రాప్త కియా థా। మహర్షి అగస్త్య నే సముద్రపాన కే సమయ ఇసే కియా థా। తీన మాస పశ్చాత్ ఉన్హేం విఘ్నేశ కే ప్రసాదస్వరూప సిద్ధి ప్రాప్త హో గఈ థీ। హే మునిశ్వర! ఇస వ్రత కో దమయన్తీ నే ఛః మాస తక కియా థా తభీ ఉసనే మహారాజ నల కే దర్శన కియే థే। అనిరుద్ధ కో ఖోజతీ చిత్రలేఖా నే ఇస వ్రత కో కియా। "వహ కహాఁ గయే? ఉన్హేం కౌన లే గయా? వాణాసుర కే యహాఁ జానే పర ప్రద్యుమ్న వ్యాకుల హో గయే, తబ ఉనసే రుక్మణీ నే బడ़ే ప్రేమ సే కహా, "పుత్ర! మైం తుమసే జిస వ్రత కో కహనే జా రహీ హూఁ ఉసే ధ్యానపూర్వక సునో - పూర్వ సమయ మేం తేరే జన్మకాల కే సమయ మేరే సౌరీ ఘర సే తుఝకో ఏక రాక్షస చురాకర లే గయా థా। బస మేరా హృదయ తేరే వియోగ సే ఛలనీ హో గయా। మైం రోతీ థీ కి మైం అపనే లాల కా ముఖ కబ దేఖూఁగీ? ఉస సమయ జబ దూసరీ స్త్రియోం కే పుత్రోం కో దేఖతీ తో పుత్ర వియోగ సే పాగల హుఈ మైం కహతీ కహీం యహ మేరా పుత్ర తో నహీం? ఇస తేరే వియోగ కా దుఃఖ ఝేలతే హుయే కఈ వర్ష వ్యతీత హో గయే। ప్రభు కృపా సే హమారే యహాఁ లోమశ ఋషి ఆ గయే ఉన్హోంనే మేరీ దశా కో దేఖకర ముఝసే సంకట చతుర్థీ కా వ్రత కరనే కో కహా। ఉనకీ ఆజ్ఞానుసార మైంనే చార బార యహ వ్రత కియా। వ్రత కే ప్రభావ సే తుమనే వాపిస లౌటకర శమ్బరాసుర కా వధ కియా థా। అతః యది తుమ భీ ఇస వ్రత కో కరోగే తో అవశ్య హీ తుమ్హారే పుత్ర కా పతా చల జాయేగా ఔర వహ ఘర వాపిస లౌట ఆయేగా। మాతా కే ఆదేశానుసార ప్రద్యుమ్న నే భీ గణేశ జీ కే ప్రీత్యార్థ విధివత్ ఇస వ్రత కో కియా। తభీ నారద జీ నే ఆకర ఉనకో బతాయా కి అనిరుద్ధ వాణాసుర పురీ మేం హై। ఉసీ సమయ ప్రద్యుమ్న వాణాసుర పురీ మేం గయే ఔర వాణాసుర కో సైన్య సహిత జీతకర అపనే పుత్ర కో పుత్రవధూ సహిత లే ఆయే। ప్రాచీన కాల మేం దూసరే దేవతాఓం నే భీ విఘ్నేశ కే ప్రీత్యర్థ ఇస వ్రత కో కియా థా। మృత్యులోక మేం ఇస వ్రత కే సమాన సిద్ధి దేనే వాలా ఔర కోఈ వ్రత నహీం హై। అధిక కహనే సే క్యా లాభ? ఇస వ్రత కా ఉపదేశ నాస్తిక ఔర శఠ కో నహీం దేనా చాహియే। శిష్య యా శ్రద్ధాయుక్త సాధు కో తుమ ఇసకా ఉపదేశ దే సకతే హో। హే మహామునే తుమ ధర్మిష్ఠ విఘ్ననన్దన తథా మేరే ప్రియ హో, ఇసలియే మైంనే తుమకో ఇస వ్రత కా ఉపదేశ దియా హై।"