అధ్యాయం 20: త్రయోదశి & చతుర్దశి వ్రతం

భగవాన శంకర నే కహా, "హే సనత్కుమార! అబ మైం తుమ్హేం శ్రావణ శుక్ల త్రయోదశీ ఔర చతుర్దశీ తిథి కే కార్యోం కే సమ్బన్ధ మేం బతాఊఁగా। శ్రావణ శుక్ల త్రయోదశీ కే దిన కామదేవ కీ షోడ్శ విధి సే పూజా కీ జాతీ హై। అశోక, మాలతీ, మదన, కౌసుమ్భ, బకుల తథా అన్య మాదక పుష్ప తథా లాల చావల, పీలే చన్దన, సుగన్ధిత ద్రవ్య, పౌష్టిక జన్య ద్రవ్యోం తథా దూసరే వీర్యవర్ధక ద్రవ్యోం కా నైవేద్య సమర్పణ కరకే ముఖ రోచక పాన దేనా చాహియే। ఉస పాన మేం చికనీ సుపారీ, కత్థా, చూనా, జావిత్రీ, జాయఫల కా చూర్ణ, లౌంగ, ఇలాయచీ, నారియల కే బారీక టుకడ़ే, కేశర ఔర కపూర డాలనీ చాహియే। ఊపర సే చాఁదీ కా వర్క లగానా చాహియే। ఐసే పాన కో శమ్బరాసుర కే శత్రు కీ ప్రీతి కే లియే దేనా చాహియే। మోమబత్తియోం సే ఆరతీ కర పుష్పాంజలి దేనీ చాహియే। కామదేవ కే నామోం కా ఉచ్చారణ కర ప్రార్థనా కరనీ చాహియే। ఆప బసన్త ఋతు కే నిమిత్తమాత్ర హైం। ఆపకే మనోరంజన కే లిఏ ఇన్ద్ర దిన రాత తైయార రహతే హైం క్యోంకి తపస్వియోం సే అపనే స్థాన సే చ్యుత హోనే కే డర సే ఇన్ద్ర ఆపసే డరా కరతే హైం। ఆపకో ఛోడ़కర సుదృఢ़ మన సే భలా దూసరా కౌన విరోధ కర సకతా హై? ఆప భగవాన శ్రీకృష్ణ కే పుత్ర అనిరుద్ధ, సురప్రభు, మలయాంచల సంభూత చన్దన తథా అగరు సే సుగంధిత హైం। సంసార కో విజయ కరనే మేం దక్షిణ దిశా కీ మలయ వాయు ఆపకీ సహాయికా హై। హే కామ మదన! ఇస సంసార మేం బిరలే హీ జితేన్ద్రియ మిలేంగే జిన్హేం ఆపనే వశీభూత న కియా హో। హే కామదేవ! ఆప ఇస పూజా సే ప్రసన్న హోం। శ్రావణ శుక్ల త్రయోదశీ కే దిన కామదేవ అర్చిత హో జానే సే ప్రవృత్తిమార్గ లంపట జీవ కో ఆప అత్యధిక వీర్య తథా పుష్టి దేతే హైం ఔర నివృత్తిమార్గ మేం లగే హుయే నిరత జీవ కే కామ రూపీ వికార కో హర లేతే హైం।"

హే తాత! తుమ సే మైం త్రయోదశీ కే కార్య కహతా హూఁ, సునో మైంనే జో తుమకో అష్టమీ కే దిన కా పవిత్రారోపణ బతలాయా హై, యది మనుష్య ఉసే ఉస దిన న కర పాయే తో ప్రభు సదాశివ కే ప్రీత్యర్థ చతుర్దశీ కే దిన కర లేనా చాహియే। దేవీ తథా విష్ణు సమాన హో పవిత్రా కా నిర్మాణ కరనా చాహియే। కేవల ప్రార్థనా తథా నామ భేద కీ కల్పనా కరనీ చాహియే। వికల్ప సే యహాఁ జో విశిష్ట బాత హై, ఉసే మైం అబ తుమ్హేం బతా రహా హూఁ। గ్యారహ, అడ़తీస యా పచాస తార కా బరాబర కీ గ్రన్థియోం వాలా తథా తుల్య మధ్య భాగ వాలా పవిత్రా బనానా చాహియే। పవిత్రా బారహ అంగుల, ఆఠ అంగుల కా హోనా చాహియే। శేష విధి పహలే కే సమాన హీ హై। ఫల ఆది పహలే కీ తరహ హీ హైం। అన్త మేం మనుష్య కైలాశ కో జాతా హై।