અધ્યાય ૭: મંગળવાર વ્રત કથા (મંગળા ગૌરી)

ભગવાન શંકર ને સનત્કુમાર સે કહા, "અબ મૈં તુમ્હેં મંગલવાર વ્રત કથા કા મહાત્મ્ય સુનાતા હૂઁ, ધ્યાનપૂર્વક સુનો। ઇસ વ્રત કો મંગલાગૌરી વ્રત ભી કહતે હૈં। ઇસકે કરને સે વૈધવ્ય કે ભોગ કા નાશ હોતા હૈ। વિવાહ કે પશ્ચાત્ પાઁચ વર્ષ તક ઇસ વ્રત કો કરના ચાહિયે। વિવાહ કે પશ્ચાત્ પહલે શ્રાવણ શુક્લ પક્ષ કે પહલે મંગલવાર કો ઇસ વ્રત કો આરમ્ભ કરના ચાહિએ।"

પુષ્પ મંડપ કા નિર્માણ કર ઉસે કેલે કે સ્તમ્ભોં સે સુશોભિત કરના ચાહિએ। ઉસે અનેક પ્રકાર કે ફલોં તથા રેશમી કપડ़ોં સે વિભૂષિત કરેં। મંડપ મેં દેવી કી સોને કી પ્રતિમા અથવા કિસી અન્ય ધાતુ કી પ્રતિમા બનવાકર સ્થાપિત કરની ચાહિએ। ઉસ પ્રતિમા મેં મંગલાગૌરી કા ષોડ़શ ઉપચારોં સે, સોલહ દૂર્વા દલોં સે, સોલહ ચિડ़ચિડ़ા દલોં સે, સોલહ ચાવલ તથા સોલહ ચને કી દાલ કે દાનોં સે અર્ચના કરની ચાહિએ। સોલહ બત્તિયોં વાલે દીપક યા સોલહ દીપક જલાકર ભક્તિ પૂર્વક દહી તથા ચાવલોં કા નૈવેદ્ય અર્પણ કરના ચાહિએ। દેવી કે નિકટ સિલ-લોઢ़ા રખના ચાહિએ। ઇસ તરહ વિવાહોપરાન્ત પાઁચ વર્ષ તક વ્રત કરના ચાહિએ। પાઁચ વર્ષ પશ્ચાત્ ઉદ્યાપન કરકે માતા કો બાયના દેના ચાહિએ।

અબ મૈં તુમ્હેં બાયને કે બારે મેં બતાતા હૂઁ -

મંગલા ગૌરી કી એક પલ સોને કી પ્રતિમા યા અપની સામર્થ્ય કે અનુસાર સોને કી પ્રતિમા બનવાયેં। અપની સામર્થ્ય કે અનુસાર સોને અથવા ચાઁદી આદિ સે નિર્મિત ઘડ़ે કો ચાવલોં સે ભરેં। ઉસકે ઊપર પહનને કે વસ્ત્ર (સાડ़ી, બ્લાઉજ આદિ) રખેં, ઉસકે ઊપર મંગલાગૌરી કી પ્રતિમા રખેં। દેવી કે સમીપ સિલ-લોઢ़ા રખેં। સિલ-લોઢ़ા સોને યા ચાઁદી કા હોના ચાહિએ। ઇસ પ્રકાર માતા કે લિએ બાયના દેના ચાહિએ।

ઇસકે બાદ સોલહ સુહાગન બ્રાહ્મણિયોં કો ભોજન કરાના ચાહિએ। ઇસ પ્રકાર વ્રત કરને માત્ર સે સાત જન્મ તક સૌભાગ્ય અટલ રહતા હૈ।

બ્રહ્માપુત્ર સનત્કુમાર ને ભગવાન શંકર સે પૂછા, "ઇસ વ્રત કો પહલે કિસને કિયા ઔર ઉસકા ક્યા ફલ મિલતા હૈ? ભગવાન શંકર ને બતાયા, "પૂર્વકાલ મેં કુરુ દેશ મેં શ્રુતકીર્તિ નામક રાજા રહતા થા। વહ શાસ્ત્રોં કા જ્ઞાતા થા। ઉસકા કોઈ શત્રુ નહીં થા। વહ ચૌંસઠ કલાઓં કા જ્ઞાતા, ધનુર્વિદ્યા મેં નિપુણ થા। ઉસે સબ પ્રકાર કા સુખ થા પરન્તુ ઉસકે કોઈ સન્તાન નહીં થી। ઇસી કારણ વહ દુઃખી રહતા થા।"

ઉસને સન્તાન કે લિએ દેવી કી આરાધના કી। એક દિન દેવી ને ઉસકી આરાધના સે પ્રસન્ન હોકર ઉસે સાક્ષાત્ દર્શન દિયે ઔર ઉસસે વર માઁગને કે લિએ કહા। શ્રુતકીર્તિ ને દેવી સે એક પુત્ર કી માઁગ કી। રાજા કે વચન સુનકર દેવી મુસ્કરાઈ। દેવી બોલી, "હે રાજન! તુમને એક દુલર્ભ વસ્તુ કી યાચના કી હૈ ફિર ભી મૈં તુમકો પુત્ર અવશ્ય દૂઁગી। તુમ્હેં એક ગુણવાન પુત્ર પ્રાપ્ત હોગા પરન્તુ ઉસકી આયુ સોલહ વર્ષ કી હૈ। હાઁ યદિ એક સુન્દર તથા વિદ્યાવિહીન પુત્ર ચાહિએ તો વહ બહુત સમય તક જીવિત રહેગા। અબ બતાઓ તુમ્હેં કૈસા પુત્ર ચાહિએ? રાજા ને અપની રાની સે વિચાર વિમર્શ કર ગુણી પુત્ર કી માઁગ કી।"

દેવી ને કહા, "હે રાજન! મેરે મંદિર કે મુખ્ય દ્વાર પર આમ કા જો પેડ़ હૈ ઉસકા એક આમ તોડ़કર લે જાઓ ઔર ઉસે રાની કો ખિલા દો। તુમ્હારી ઇચ્છાપૂર્ણ હોગી। રાજા ને દેવી કી આજ્ઞાનુસાર રાની કો આમ્રફલ લે જાકર ખિલા દિયા। દસવેં મહીને મેં રાની કો એક સુન્દર પુત્ર પૈદા હુઆ। હર્ષ શોક સે સમ્પન્ન રાજા ને રાજકુમાર કા જાતકર્મ આદિ સંસ્કાર કર દિયા। રાજા ને રાજકુમાર કા નામ ચિરાયુ રખા।

રાજકુમાર ચાઁદ કી તરહ બઢ़ને લગા। અબ વહ પન્દ્રહ સાલ કા ગુણી, સમ્પન્ન ઔર સુન્દર બાલક હો ગયા। રાજકુમાર કા સોલહવાઁ સાલ શુરૂ હુઆ તો રાજા રાની કો ચિન્તા હોને લગી।

રાજા ને સોચા કિ યહ પુત્ર બડ़ે હી કષ્ટોં સે પ્રાપ્ત હુઆ હૈ। મૈં ઇસકી મૃત્યુ અપની આઁખોં કે સામને કૈસે દેખૂઁગા। યહ સોચકર રાજા ને રાજકુમાર ચિરાયુ કો ઉસકે મામા કે સાથ કાશી ભેજને કા નિશ્ચય કર લિયા। રાની ને અપને ભાઈ સે કહા, "તુમ કાર્યટિક કા વેષ ધારણ કર રાજકુમાર ચિરાયુ કો કાશી લે જાઓ। મૈંને ઇસકે જન્મ સે પૂર્વ ભગવાન મૃત્યુંજય સે પ્રાર્થના કી થી કિ હે વિશ્વદેવ! પુત્ર કી પ્રાપ્તિ પર જગતપતિ કી યાત્રા કે લિએ ભેજૂંગી। ઇસીલિયે તુમ ઇસે કાશી લે જાઓ। ઇસકી રક્ષા કા ભાર અબ તુમ્હારે કંધોં પર હૈ।

અપની બહન કી આજ્ઞા માનકર વહ રાજકુમાર ચિરાયુ કો કાશી લે ગયા। કઈ દિન કી યાત્રા કે બાદ વે આનન્દ નગર પહુઁચે। આનન્દ નગર કે રાજા કા નામ વીરસેન થા। રાજા કે સર્વગુણ સમ્પન્ન રૂપલાવણ્ય વાલી મંગલાગૌરી નામ કી રાજકુમારી થી। ઉસ સમય વહ રાજકુમારી સખિયોં સહિત બગીચે મેં ખેલ રહી થી। ઉસી સમય વહાઁ ચિરાયુ ઔર ઉસકા મામા વહાઁ પહુઁચે। વે દોનોં બાલિકાઓં કી ક્રીડ़ા દેખને કે લિએ વહાઁ રુક ગએ। રાજકુમારી કી સહેલિયોં મેં સે એક સહેલી ને ક્રોધ મેં ભરકર રાજકુમાર ચિરાયુ કો રણ્ડા કહા। રાજકુમારી ને અપની સહેલી સે કહા, "હે સખી! તુમ દુર્વચન ક્યોં બોલ રહી હો? મેરે સાથ અયોગ્ય વાણી બોલને વાલી કોઈ ભી નહીં હૈ। દેખો મંગલાગૌરી કે પ્રસાદ એવં મંગલાગૌરી વ્રત કે પ્રભાવ સે મેરે હાથ સે જિસકે માથે પર ચાવલ ગિર જાયેં, ઉસકે સાથ મેરા વિવાહ હો જાને પર યદિ વહ અલ્પાયુ વાલા હૈ તો ભી ચિરાયુ હો જાયેગા।"

ઇસકે બાદ સબ બાલિકાએઁ અપને-અપને ઘરોં કો લૌટ ગઈં। રાજકુમારી ભી રાજમહલ મેં ચલી ગઈ। ઉસ દિન રાજકુમારી મંગલાગૌરી કા વિવાહ બાલ્હિક દેશ કે રાજા દૃઢ़ ધર્મા કે પુત્ર સુકેતુ કે સાથ હોનેવાલા થા। પરન્તુ સુકેતુ મૂર્ખ, કુરૂપ ઔર બહરા થા। ઇસ બાત કા પતા રાજા વીરસેન કો નહીં થા। અતઃ વર પક્ષ વાલોં ને વિવાહ મંડપ મેં એક અન્ય અચ્છા વર લે જાને કા નિશ્ચય કિયા। વિવાહોપરાન્ત પ્રસ્તુત વર કો ભગા દિયા જાયેગા। ઇસ પ્રકાર સુકેતુ રાજકુમારી કો અપને દેશ લે જાયેગા।

ઐસા વિચાર કર વર પક્ષ કે કુછ આદમી ચિરાયુ કે મામા કે પાસ આકર જોલે, "યહ બાલક તુમ હમ દે દો। ઇસકે દ્વારા હમારા કામ સિદ્ધ હોનેવાલા હૈ। ઇસ પૃથ્વી પર પરોપકાર સે બઢ़કર કોઈ દૂસરા કામ નહીં હૈ। ઉન આદમિયોં કી બાત સુનકર રાજકુમાર ચિરાયુ કા મામા રાજી હો ગયા ક્યોંકિ વહ બગીચે મેં મંગલાગૌરી કી બાત સુન ચુકા થા। વહ ઉન આદમિયોં સે બોલા, "આપ લોગ ઇસ લડ़કે કો ક્યોં ચાહતે હૈં? વિવાહ કે લિએ વસ્ત્ર ગહને તો માઁગે જા સકતે હૈં લેકિન વર કો થોડ़ે હી માઁગા જાતા હૈ। ફિર ભી આપકી બાત રખતે હુએ લડ़કા આપકે સાથ ભેજ રહા હૂઁ। વર પક્ષ કે લોગ રાજકુમાર ચિરાયુ કો વિવાહ મંડપ મેં લે ગયે ઔર વિવાહ કાર્ય સમ્પન્ન હો ગયા। વિવાહ કે બાદ રાત મેં જબ રાજકુમાર ચિરાયુ મંગલાગૌરી કે સાથ સોયા ઉસી દિન ઉસકા સોલહવાઁ વર્ષ સમાપ્ત હો રહા થા। ઠીક ઉસી સમય કાલ સાઁપ કા રૂપ ધારણ કર વહાઁ આયા। સંયોગવશ ઉસી સમય રાજકુમારી મંગલાગૌરી કી નીંદ ખુલ ગઈ। ઉસને સાઁપ કો દેખા તો રાજકુમારી ને સાઁપ કી પૂજા કી। ઉસે પીને કે લિએ બહુત-સા દૂધ દિયા। મંગલાગૌરી ને કહા, "મૈં ઉત્તમ વ્રત કરૂઁગી। મેરે પતિદેવ કો છોડ़ દો તથા ઉન્હેં ચિરંજીવી હોને કા આશીર્વાદ દો।"

દેખતે હી દેખતે સાઁપ કમણ્ડલ મેં ઘુસ ગયા। રાજકુમારી ને અપની ચોલી સે કમણ્ડલ કા મુખ બન્દ કર દિયા। ઉસી સમય રાજકુમાર ચિરાયુ અપને શરીર કે અંગોં કો ઐંઠતે હુએ ઉઠ બૈઠા। ઉસને રાજકુમારી સે કહા, "મુઝે બહુત ભૂખ લગી હૈ।" રાજકુમારી ને માતા કે સમીપ જાકર લડ્ડૂ આદિ લાકર રાજકુમાર કો ખાને કે લિએ દિયે। રાજકુમાર ને પ્રસન્નતા સે લડ્ડૂ ખાયે। હાથોં કો ધોતે સમય ઉસકે હાથ સે અંગૂઠી ગિર ગઈ। વહ પાન ખાકર ફિર સો ગયા। રાજકુમારી કમણ્ડલ મેં બન્દ સર્પ કો બાહર ફેંકને ગઈ, લેકિન વિધિ કે વિધાન સે બાહર જાને પર ચમકતે હાર કી કાન્તિ દેખ વહ ચકિત રહ ગઈ। ઉસને હાર કો અપને ગલે મેં પહન લિયા। કુછ રાત શેષ રહને પર ચિરાયુ કા મામા ઉસે લે ગયા। ચિરાયુ કે જાને કે બાદ વર પક્ષ કે લોગ સુકેતુ કો લે આયે। મંગલાગૌરી ને સુકેતુ કો દેખા તો વહ બોલી યહ મેરા પતિ નહીં હૈ। સભી બરાતી કહને લગે, "હે શુભે! યહ તુમ ક્યા કહ રહી હો? યદિ કોઈ પહચાન હો તો બતાઓ।"

ઇસ પર મંગલાગૌરી ને કહા, "રાત કો મેરે પતિ ને મુઝે જો જડ़ાઊ હાર દિયા હૈ ઉસ હાર કે રત્નોં કી સુન્દરતા કે બારે મેં યહ બતાવેં। રાત્રિ મેં આમ્રસેચન કે સમય મેરે પતિદેવ કા કેશરયુક્ત પૈર મેરી જાંઘ મેં લગા હુઆ હૈ ઉસે દેખકર સબ લોગ બતાયેં કિ યહ પૈર કા નિશાન કિસકા હૈ? રાત્રિ કે સમય જો બાતચીત હમ દોનોં કે બીચ હુઈ થી તથા જો ભોજન કરા થા ઉસકે બારે મેં યહ બતાયેં।"

સુકેતુ મંગલાગૌરી કે એક ભી પ્રશ્ન કા ઉત્તર ન દે સકા। ઇસ પર કન્યા પક્ષ વાલોં ને બારાત કો બિના દુલ્હન કે વાપિસ ભેજ દિયા। મંગલાગૌરી કે પિતા મહારાજા વીરસેન ને એક મહાન યજ્ઞ કરાયા। ઉસે યહ ભી પતા ચલ ગયા કિ વર પક્ષ વાલોં ને અપને કુરૂપ રાજકુમાર કે સ્થાન પર કિસી અન્ય સુન્દર યુવક કો વિવાહ કે મંડપ મેં લે આયે થે ઔર ઉસ અનજાન યુવક કે સાથ મંગલાગૌરી કા વિવાહ હુઆ થા।

અબ મંગલાગૌરી રાજમહલ કે બરામદે મેં એક ચિક કી ઓટ મેં બૈઠ ગઈ ઔર આતે-જાતે પ્રત્યેક વ્યક્તિ કો દેખને લગી। ઇધર ચિરાયુ ભી વહાઁ કે હાલ-ચાલ જાનને કી ઇચ્છા સે અપને મામા કે સાથ ઉધર આયા। જૈસે હી ચિરાયુ મહલ કે આગે સે ગુજરા તો મંગલાગૌરી ને ઉસે પહચાન લિયા। વહ અપને પિતા રાજા વીરસેન સે બોલી, "યહ આદમી જો અભી-અભી ગયા હૈ યહી મેરા પતિ હૈ।" રાજા ન દોનોં મામા-ભાંજે કા બુલાયા। મંગલાગૌરી કી બતાઈ હુઈ નિશાનિયાઁ ચિરાયુ મેં મૌજૂદ થીં। રાજા ને વિવાહોત્સવ કે વસ્ત્રાભૂષણ આદિ અશ્વ, ગજ, રથ તથા બહુત સી ચીજેં દેકર મંગલાગૌરી કો બિદા કિયા। મામા અપને ભાંજે ચિરાયુ કો તથા મંગલાગૌરી કો લેકર અપની બહન કે યહાઁ ચલ દિયા। જબ ચિરાયુ કે માતા-પિતા ને ઉસકે આને કા સમાચાર સુના તો ઉસે વિશ્વાસ હી નહીં હુઆ ક્યોંકિ ભાગ્ય વિપરીત કૈસે હો સકતા હૈ। ઇસી બીચ ચિરાયુ અપને માતા-પિતા કે પાસ પહુઁચ ગયા ઔર ઉનકે ચરણ સ્પર્શ કિએ। પુત્ર વધૂ કો સાસ ને અપની ગોદી મેં બૈઠાકર સબ બાતેં પૂછીં।

મંગલાગૌરી ને ઉસકો વ્રત મહાત્મ્ય તથા પિછલા સમસ્ત ઘટનાક્રમ બતલાયા। મંગલાગૌરી કે કારણ હી તભી સે યહ વ્રત "મંગલાગૌરી" કે નામ સે પ્રસિદ્ધ હુઆ। ઇસે જો કોઈ ભી સુનેગા અથવા ઇસકા કીર્તન કરેગા ઉસકે સભી મનોરથ સિદ્ધ હો જાયેંગે।

શ્રી સૂતજી બોલે, "હે ઋષિગણ ભગવાન શંકર ને સનત્કુમાર સે ઇસ વ્રત કો કહા ઔર વહ ઇસ કાર્ય કી સિદ્ધિ વાલે વ્રત કો સુનકર ગદ્ગદ્ હો ઉઠે। ઉનકો ઇસકે સુનને સે પરમાનન્દ કી પ્રાપ્તિ હુઈ।"