અધ્યાય ૬: સોમવાર વ્રત કથા (શ્રાવણ સોમવાર)

સનત્કુમાર ને ભગવાન શંકર સે કહા, "હે મહાદેવ! મૈંને સબ સુખોં કો દેનેવાલે મહાત્મ્ય કો સુના। અબ મેરી ઇચ્છા શ્રાવણ મહીને કે સોમવાર વ્રત કી કથા સુનને કી હો રહી હૈ। કૃપયા મેરી જિજ્ઞાસા શાન્ત કરેં।"

ભગવાન શંકર ને બ્રહ્માપુત્ર સનત્કુમાર સે કહા, "હે સનત્કુમાર! રવિ મેરી આઁખ હૈ। ઉસકા મહાત્મ્ય ભી શ્રેષ્ઠ હૈ। ક્યા મૈં પાર્વતી સહિત સોમ મહાત્મ્ય કા વર્ણન કર પાઊઁગા? મુઝસે સોમ મહાત્મ્ય કા જો વર્ણન હો સકેગા ઉસે મૈં તુમ્હેં બતાને કા પ્રયત્ન કરતા હૂઁ। ચન્દ્રમા કા દૂસરા નામ સોમ હૈ। સોમ બ્રાહ્મણોં કે રાજા હૈં। યજ્ઞ સાધન સોમલતા કા નામ હૈ। અબ તુમ ધ્યાનપૂર્વક ઇન નામોં કે કારણ કો સુનો।

સોમવાર મેરા સ્વરૂપ હૈ। બારહ મહીનોં મેં સોમવાર કા વ્રત કરના ઉત્તમ હૈ। યદિ વર્ષ કે સબ સોમવાર કે વ્રત કરને મેં કોઈ અસમર્થ હૈ તો શ્રાવણ માસ કે સોમવારોં કા વ્રત કરના ચાહિએ। શ્રાવણ માસ કે સબ સોમવારોં કા વ્રત કરને સે વર્ષ ભર કે સોમવારોં કે વ્રતોં કા ફલ મિલ જાતા હૈ।"

શ્રાવણ માસ કે સબ સોમવારોં કા વ્રત કરને કા સંકલ્પ કરકે પ્રતિ સોમવાર કી શામ કો ભગવાન સદા શિવ મહાદેવ કા અર્ચન કરેં। ષોડ़શોપચાર સે પૂજન કરેં ઔર એકાગ્ર મન સે કથા સુનેં। મૈં તુમ્હેં સોમવાર વ્રત કી વિધિ બતાતા હૂઁ। ધ્યાન લગાકર સુનો -

શ્રાવણ માસ કે પહલે સોમવાર કે દિન ભલી ભાઁતિ સ્નાન કર શ્વેત વસ્ત્ર ધારણ કર કામ, ક્રોધ, અહંકાર, દ્વેષ, ચુગલી આદિ કો ત્યાગ દેના ચાહિએ। માલતી, મલ્લિકા આદિ કે સફેદ પુષ્પોં તથા અન્ય પુષ્પોં સે તથા અભીષ્ટ ઉપચારોં સે મૂલ મંત્ર "ૐ નમઃ શિવાય" યા "ત્ર્યમ્બક" મંત્ર સે પૂજા કરની ચાહિએ ઔર હાથ જોડ़કર ભોલે નાથ કા ધ્યાન કરના ચાહિએ। ઉગ્ર, ઉગ્રનાથ ભવ શશિમૌલિ કા ધ્યાન કરના ચાહિએ। દેવેશ કા મનોહર ઉપચારોં સે અર્ચન કરેં। ઇસ વ્રત કે પુણ્ય ફલોં કો તુમ્હેં બતાતા હૂઁ -

સોમવાર કે દિન જો ભક્ત પાર્વતી સહિત મેરી પૂજા અર્ચના કરતે હૈં વે પુનરાવૃત્તિ સે રહિત દુર્લભ લોક પ્રાપ્ત કર લેતે હૈં। ઇસ મહીને કે નક્ત વ્રત કે પુણ્ય કો સંક્ષેપ માત્ર સે કહતા હૂઁ। દેવ તથા દાનવોં સે સાત જન્મ કે અભેદ્ય પાપ "નક્ત ભોજન" સે નષ્ટ હો જાતે હૈં। ઇસ ઉત્તમ વ્રત કો ઉપવાસ રખકર કરના ચાહિએ। ઇસ વ્રત કે કરને સે પુત્ર એવં ધન દોનોં કી પ્રાપ્તિ હોતી હૈ। વહ વ્યક્તિ ઇસ લોક કે સભી ભોગોં કો ભોગ કર ઉત્તમ વિમાન દ્વારા શિવ લોક કો જાતા હૈ ઔર વહાઁ સબ કા પૂજનીય બન જાતા હૈ।

ઇસ સંસાર કો અસાર જાનકર તન, મન, ધન કો ચલાયમાન જાનકર વ્રતોદ્યાપન કરના ચાહિએ। ધન કા લોભ ઔર મન કે મોહ કો ત્યાગકર અપની શક્તિ કે અનુસાર ભગવાન શિવ-પાર્વતી કી વૃષભ પર સ્થિત સ્વર્ણ કી પ્રતિમા બનાની ચાહિયે। સુન્દર લિંગતોભદ્ર મંડલ બનાકર ઉસ પર ઘટ સ્થાપિત કરેં, દો સફેદ વસ્ત્ર સે ઢકેં। ઘડ़ે કે ઊપર તાઁબે યા કાઁસે કા પાત્ર રખકર ઉસકે ઊપર સ્વર્ણ નિર્મિત શિવ-પાર્વતી કી પ્રતિમા રખેં। શ્રુતિ, સ્મૃતિ તથા પૌરાણિક મંત્રોં દ્વારા શિવજી કી પૂજા કરેં। પુષ્પોં કા મંડલ બનાકર ઉસકે ઊપર એક રમણીક ચંદોવા બાઁધેં। રાત્રિ જાગરણ કરેં। અપને "ગૃહસૂત્ર વિધાન" દ્વારા બુદ્ધિમાન કો અગ્નિ કી સ્થાપના કરની ચાહિએ। સર્વ ભવનાશન આદિ એકાદશં નામોં સે હવન કરના ચાહિએ। પલાશ કી લકડ़િયોં સે ૧૦૮ આહુતિયાઁ દેની ચાહિએઁ। ઘી, તિલ તથા બેલપત્ર આદિ દ્વારા "ૐ નમઃ શિવાય" મંત્ર સે હવન કરના ચાહિએ। ઇસકે બાદ આચાર્ય કા પૂજન અર્ચન કર દક્ષિણા મેં ગૌ દેની ચાહિએ। ગ્યારહ બ્રાહ્મણોં કો ભોજન કરાકર ઉનકો કાઁસે કે ઘડ़ે દેને ચાહિએ। દેવતા પર ચઢ़ી સામગ્રી આચાર્ય કો દેં ઔર પ્રાર્થના કરેં કિ મેરા વ્રત પૂર્ણ હો। ઇસ વ્રત સે ભગવાન શિવ પ્રસન્ન હોં। આદરપૂર્વક હાથ જોડ़કર પહલે બ્રાહ્મણોં કો ફિર આચાર્ય કો વિદા કરેં। ઇસકે બાદ બંધુ બાઁધવોં સહિત ભોજન કરેં। જો વિધિ વિધાન સે ઇસ વ્રત કો કરતા હૈ ઉસકી સારી ઇચ્છાએઁ પૂરી હોતી હૈં। અન્ત મેં વહ ઉત્તમ વિમાન મેં બૈઠકર શિવલોક મેં જાતા હૈ જહાઁ ઉસે આદર સમ્માન પ્રાપ્ત હોતા હૈ। સબસે પહલે સોમવાર વ્રત કો ભગવાન વાસુદેવ ને કિયા થા। સોમવાર વ્રત કે મહાત્મ્ય કો જો પ્રાણી સુનેગા વહ ભી ઇસ વ્રત કે ફલ કા ભાગી હોગા।