श्रीकृष्ण जन्माष्टमी
भगवान विष्णूंचे आठवे अवतार, जगद्गुरू आणि गीतेचे प्रणेते योगेश्वर श्रीकृष्णांचा पावन जन्मोत्सव.
शुभ मुहूर्त आणि पूजा वेळ
India•४ सप्टेंबर २०२६
शुभ जयंती योग: निशिता काळात अष्टमी तिथी आणि रोहिणी नक्षत्राचा पावन संयोग.
प्रमुख पूजा आणि उपवास वेळ
रात्रीचा ८वा मुहूर्त जेव्हा भगवान श्रीकृष्ण प्रगट झाले
खगोलीय स्थानिक सौर मध्यरात्र
दुसऱ्या दिवशी सकाळी सूर्योदयानंतर उपवास सोडला जातो
महत्त्व आणि आध्यात्मिक रहस्य
आध्यात्मिक महत्त्व, तत्त्वज्ञान आणि सनातन मूल्ये
श्रीकृष्ण जन्माष्टमी (गोकुळाष्टमी) हा सनातनी संस्कृतीतील अत्यंत उल्हासाचा आणि भक्तीमय सण आहे. श्रावण वद्य अष्टमीला रोहिणी नक्षत्रावर मध्यरात्री १२ वाजता भगवान श्रीकृष्णांचा जन्म झाला. दुसऱ्या दिवशी संपूर्ण महाराष्ट्रात गोविंदा पथके दहीहंडी फोडून गोपाळकाला साजरा करतात.
धर्मसंस्थापना, निष्काम कर्मयोगाची शिकवण आणि भक्तीचा साक्षात्कार हे जन्माष्टमीचे प्रमुख तत्त्वज्ञान आहे.
पौराणिक कथा व प्रसंग
शास्त्रात व इतिहासात वर्णन केलेले पावन संदर्भ
"मथुरेच्या कारागृहात देवकी-वसुदेवांच्या पोटी मध्यरात्री जन्म घेतल्यानंतर वसुदेवांनी कृष्णाला टोपलीत ठेवून धो-धो पावसात यमुना पार करून गोकुळात नंद-यशोदेच्या घरी सुरक्षित पोहोचवले."
प्रमुख विधी व अनुष्ठान
टप्प्याटप्प्याने पूजा विधी आणि आचरण
सकाळी स्नान करून उपवासाचा संकल्प करणे व दिवसभर उपवास पाळणे.
घरातील देवघर फुलांनी व बाळगोपाळांच्या पाळण्याने सजवणे.
श्रीमद्भगवद्गीता व विष्णूसहस्रनामाचा पाठ करणे.
मध्यरात्री १२ वाजता शंखनादात बाळकृष्णाला पंचामृत अभिषेक घालणे.
माखन-मिश्री, धने पंजिरी व छप्पन भोगाचा नैवेद्य दाखवणे.
दुसऱ्या दिवशी दहीहंडी फोडून गोपाळकाल्याचा प्रसाद घेऊन उपवास सोडणे.
प्रधान देवता आणि पवित्र मंत्र
भगवान श्रीकृष्ण • कल्याणकारी वैदिक आणि पौराणिक मंत्र संग्रह
महामंत्र (Maha-Mantra)
हरे कृष्ण हरे कृष्ण कृष्ण कृष्ण हरे हरे । हरे राम हरे राम राम राम हरे हरे ॥
Hare Krishna Hare Krishna Krishna Krishna Hare Hare, Hare Rama Hare Rama Rama Rama Hare Hare
जन्माष्टमी स्तुती (Janmashtami Stuti)
वसुदेवसुतं देवं कंसचाणूरमर्दनम् । देवकीपरमानन्दं कृष्णं वन्दे जगद्गुरुम् ॥
Vasudeva-Sutam Devam Kamsa-Chanura-Mardanam, Devaki-Parama-Anandam Krishnam Vande Jagadgurum
विविध प्रांतांमधील उत्सव
भारतातील विविध राज्यांत आणि जगात साजरी केली जाणारी वैशिष्ट्ये
गोविंदा पथके मानवी मनोरे रचून उंचावर बांधलेली दही-लोण्याची हंडी फोडतात आणि गोपाळकाल्याचा आनंद लुटतात.
जन्मभूमी मंदिरात चांदीच्या शंखातून पंचामृत अभिषेक होतो आणि अहोरात्र हरिनाम संकीर्तन चालते.
पारंपरिक नैवेद्य व प्रसाद
शुद्ध भक्तीने अर्पण केलेले पावन खाद्यपदार्थ