પંચાંગના પાંચ અંગ
૨૪ કલાકનો દૈનિક પ્રવાહ (સૂર્યોદયથી સૂર્યોદય)
સ્થાનિક સૌર દિવસસૂર્ય અને ચંદ્ર
સૂર્ય
ચંદ્ર
વિગતવાર પંચાંગ
ચંદ્રમાસ, સંવત અને બૃહસ્પતિ સંવત્સર
શુભ મુહૂર્ત
- બ્રહ્મ મુહૂર્તસવારના ૦૪:૨૫ – સવારના ૦૫:૧૦
- પ્રાતઃ સંધ્યાસવારના ૦૪:૪૭ – સવારના ૦૫:૫૫
- કંઈ નહીં
- વિજય મુહૂર્તબપોરના ૦૨:૨૪ – બપોરના ૦૩:૧૫
- ગૌધૂલિ મુહૂર્તસાંજના ૦૬:૩૯ – સાંજના ૦૭:૦૨
- સાયં સંધ્યાસાંજના ૦૬:૩૯ – સાંજના ૦૭:૪૭
- અમૃત કાળબપોરના ૦૩:૨૨ – સાંજના ૦૪:૪૮
- નિશીથ મુહૂર્તરાત્રિના ૧૧:૫૫ – રાત્રિના ૧૨:૪૦, ઓગસ્ટ ૨૪
- સવારના ૦૫:૫૪ – રાત્રિના ૧૧:૧૫
- કંઈ નહીં
- સવારના ૦૫:૫૪ – રાત્રિના ૧૧:૧૫
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- રાત્રિના ૧૧:૧૫ – સવારના ૦૫:૫૫, ઓગસ્ટ ૨૪
- કંઈ નહીં
શુભ સમય માર્ગદર્શિકા: નવા કાર્યો શરૂ કરવા, યાત્રા અને શુભ વિધિઓ માટે બ્રહ્મ મુહૂર્ત, અભિજીત અને અમૃત કાળ પરંપરાગત રીતે પસંદ કરાય છે.
અશુભ કાળ
- બપોરના ૧૨:૧૭ – બપોરના ૦૧:૫૩
- યમગંડસવારના ૦૭:૩૦ – સવારના ૦૯:૦૬
- ગુલિક કાળસવારના ૧૦:૪૨ – બપોરના ૧૨:૧૭
- દુર્મુહૂર્તસવારના ૧૧:૫૨ – બપોરના ૧૨:૪૩
- વર્જ્યમ્સવારના ૦૯:૧૭ – સવારના ૧૦:૪૩
- બાણ દોષરોગ
- ભદ્રા (વિષ્ટિ)બપોરના ૦૩:૨૯ – રાત્રિના ૦૧:૫૫, ઓગસ્ટ ૨૪
- વિંછુડોકંઈ નહીં
- પંચકકંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
પરંપરાગત માર્ગદર્શન: રાહુકાળ અને યમગંડમાં શુભ કાર્યો, નવા રોકાણ અને યાત્રા ટાળવી જોઈએ.
ઋતુ અને અયન
નિવાસ, શૂળ અને વાસ
મંત્રી મંડળ (ગ્રહ પરિષદ)
ચંદ્રબલમ્
તારાબલમ્
પંચક રહિત મુહૂર્ત ચક્ર
ઉદય લગ્ન સમય
અન્ય કેલેન્ડર અને યુગ ગણતરી
તહેવારો, વ્રત અને વિધિઓ
વિનાયક ચતુર્થી
મુખ્ય પર્વવિઘ્નહર્તા દેવ ગણેશજીનો જન્મોત્સવ અને ૧૦ દિવસીય મંગલ ગણેશોત્સવ.
સર્વ વિઘ્નોનું નિવારણ, બુદ્ધિ, સિદ્ધિ અને જીવનમાં શુભતાનો વાસ.
- ✦ગણેશજીની પ્રતિમાની પ્રાણ-પ્રતિષ્ઠા અને પૂજન
- ✦૨૧ મોદક, લાડુ અને દૂર્વાંકુરનું સમર્પણ
- ✦રોજ સવાર-સાંજ ભાવપૂર્વક ગણેશ આરતી
- ✦અનંત ચૌદશે શ્રદ્ધાપૂર્વક ગણેશ વિસર્જન
ગણેશ ચતુર્થી
મુખ્ય પર્વવિઘ્નહર્તા દેવ ગણેશજીનો જન્મોત્સવ અને ૧૦ દિવસીય મંગલ ગણેશોત્સવ.
સર્વ વિઘ્નોનું નિવારણ, બુદ્ધિ, સિદ્ધિ અને જીવનમાં શુભતાનો વાસ.
- ✦ગણેશજીની પ્રતિમાની પ્રાણ-પ્રતિષ્ઠા અને પૂજન
- ✦૨૧ મોદક, લાડુ અને દૂર્વાંકુરનું સમર્પણ
- ✦રોજ સવાર-સાંજ ભાવપૂર્વક ગણેશ આરતી
- ✦અનંત ચૌદશે શ્રદ્ધાપૂર્વક ગણેશ વિસર્જન
સિદ્ધિવિનાયક ચતુર્થી
મુખ્ય પર્વસર્વ વિઘ્નોના નિવારણ, બુદ્ધિ, સમૃદ્ધિ અને સુખ-શાંતિ માટે ભગવાન શ્રી ગણેશને સમર્પિત સિદ્ધિવિનાયક ચતુર્થી નું પરમ પવિત્ર વ્રત.
સિદ્ધિવિનાયક ચતુર્થી નું આધ્યાત્મિક મહત્વ: ૧. સંકટ નિવારણ: જીવનની સર્વ અડચણો, કષ્ટો અને નકારાત્મક ઊર્જા દૂર થાય છે. ૨. બુદ્ધિ અને રિદ્ધિ-સિદ્ધિ: ગણેશજીની કૃપાથી સદ્બુદ્ધિ, કારોબારમાં પ્રગતિ અને સર્વાંગી સફળતા મળે છે. ૩. પારિવારિક સુખ-શાંતિ: ઘરમાં માંગલિક વાતાવરણ, કલ્યાણ અને શાંતિ સ્થપાય છે.
- ✦પ્રાતઃકાળે સ્નાન કરી શુદ્ધ વસ્ત્રો પહેરી ઉપવાસનો દ્રઢ સંકલ્પ કરવો.
- ✦પૂજા સ્થળે ગણેશજીની મૂર્તિ કે છબીની સ્થાપના કરી ગંગાજળ છાંટવું.
- ✦ગણપતિજીને લાલ સિંદૂર, અક્ષત, ચંદન અને ૨૧ દૂર્વા (ધરો) શ્રદ્ધાપૂર્વક અર્પણ કરવા.
- ✦ગણપતિ અથર્વશીર્ષ અને સંકટનાશન સ્તોત્રનો પાઠ કરવો.
- ✦મોદક, બૂંદીના લાડુ, નાળિયેર અને ઋતુફળોનો પ્રેમપૂર્વક ભોગ ધરાવવો.
- ✦સાંજે આરતી કરી અને રાત્રે ચંદ્ર દર્શન પછી પ્રસાદ ગ્રહણ કરી પારણા કરવા.
વિનાયક ચતુર્થી
મુખ્ય પર્વસર્વ વિઘ્નોના નિવારણ, બુદ્ધિ, સમૃદ્ધિ અને સુખ-શાંતિ માટે ભગવાન શ્રી ગણેશને સમર્પિત વિનાયક ચતુર્થી નું પરમ પવિત્ર વ્રત.
વિનાયક ચતુર્થી નું આધ્યાત્મિક મહત્વ: ૧. સંકટ નિવારણ: જીવનની સર્વ અડચણો, કષ્ટો અને નકારાત્મક ઊર્જા દૂર થાય છે. ૨. બુદ્ધિ અને રિદ્ધિ-સિદ્ધિ: ગણેશજીની કૃપાથી સદ્બુદ્ધિ, કારોબારમાં પ્રગતિ અને સર્વાંગી સફળતા મળે છે. ૩. પારિવારિક સુખ-શાંતિ: ઘરમાં માંગલિક વાતાવરણ, કલ્યાણ અને શાંતિ સ્થપાય છે.
- ✦પ્રાતઃકાળે સ્નાન કરી શુદ્ધ વસ્ત્રો પહેરી ઉપવાસનો દ્રઢ સંકલ્પ કરવો.
- ✦પૂજા સ્થળે ગણેશજીની મૂર્તિ કે છબીની સ્થાપના કરી ગંગાજળ છાંટવું.
- ✦ગણપતિજીને લાલ સિંદૂર, અક્ષત, ચંદન અને ૨૧ દૂર્વા (ધરો) શ્રદ્ધાપૂર્વક અર્પણ કરવા.
- ✦ગણપતિ અથર્વશીર્ષ અને સંકટનાશન સ્તોત્રનો પાઠ કરવો.
- ✦મોદક, બૂંદીના લાડુ, નાળિયેર અને ઋતુફળોનો પ્રેમપૂર્વક ભોગ ધરાવવો.
- ✦સાંજે આરતી કરી અને રાત્રે ચંદ્ર દર્શન પછી પ્રસાદ ગ્રહણ કરી પારણા કરવા.
ચાતુર્માસ કાળ
મુખ્ય પર્વવૈદિક પંચાંગ અને સનાતન પરંપરા અનુસાર શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવપૂર્વક ઊજવાતો ચાતુર્માસ કાળ નો પવિત્ર પર્વ.
ચાતુર્માસ કાળ નું મહત્વ: ૧. સંસ્કૃતિ રક્ષણ: સનાતન પરંપરાઓ અને સંસ્કારોનું જતન થાય છે. ૨. સાત્વિક ઊર્જા: મન પવિત્ર બને છે અને સદ્વિચારોનો ઉદય થાય છે. ૩. પારિવારિક એકતા: પરસ્પર પ્રેમ, સદભાવ અને શાંતિ વધે છે.
- ✦સવારે સ્નાન કરી શુદ્ધ વસ્ત્રો ધારણ કરવા.
- ✦ઘરના પૂજા સ્થાનને સ્વચ્છ કરી ઘીનો દીવો અને ધૂપ કરવો.
- ✦ઈષ્ટદેવને તાજાં ફૂલો, અક્ષત અને નૈવેદ્ય ધરાવવું.
- ✦શાંતિ મંત્રો અને સ્તુતિઓનો ભાવપૂર્વક પાઠ કરવો.
- ✦આરતી કરી પરિવાર અને સ્નેહીજનોમાં પ્રસાદ વહેંચવો.
પંચાંગના પાંચ અંગ અને દૈનિક પંચાંગ
તિથિ
1સૂર્ય અને ચંદ્ર વચ્ચેના ૧૨° ના કોણીય અંતરને તિથિ કહેવાય છે. તે વ્રત, તહેવારો અને ધાર્મિક ઉત્સવો નક્કી કરવા માટે અનિવાર્ય છે.
નક્ષત્ર
2ચંદ્ર રાશિચક્રના જે ૨૭ નક્ષત્ર ક્ષેત્રો (૧૩° ૨૦') માંથી પસાર થાય છે તેને નક્ષત્ર કહેવાય છે. તે મનની સ્થિતિ અને દિવસની ઊર્જા પર ઊંડો પ્રભાવ પાડે છે.
યોગ
3સૂર્ય અને ચંદ્રના સ્પષ્ટાંશનો સરવાળો ૨૭ વિભાગોમાં વહેંચાય છે, જેને યોગ કહે છે. તે દિવસના વાતાવરણની અનુકૂળતા દર્શાવે છે.
કરણ
4એક તિથિના અડધા ભાગને (૬°) કરણ કહેવાય છે. દૈનિક કાર્યો અને વિશિષ્ટ મુહૂર્તો માટે કરણ ખૂબ ઉપયોગી છે.
વાર
5સાત ગ્રહોના આધિપત્યવાળો વાર, જે સૂર્યોદયથી આગામી સૂર્યોદય સુધીના સમયચક્રનું મૂળ ઊર્જા તત્વ નક્કી કરે છે.