પંચાંગના પાંચ અંગ
૨૪ કલાકનો દૈનિક પ્રવાહ (સૂર્યોદયથી સૂર્યોદય)
સ્થાનિક સૌર દિવસસૂર્ય અને ચંદ્ર
સૂર્ય
ચંદ્ર
વિગતવાર પંચાંગ
ચંદ્રમાસ, સંવત અને બૃહસ્પતિ સંવત્સર
શુભ મુહૂર્ત
- બ્રહ્મ મુહૂર્તસવારના ૦૪:૨૫ – સવારના ૦૫:૧૦
- પ્રાતઃ સંધ્યાસવારના ૦૪:૪૭ – સવારના ૦૫:૫૫
- સવારના ૧૧:૫૨ – બપોરના ૧૨:૪૩
- વિજય મુહૂર્તબપોરના ૦૨:૨૫ – બપોરના ૦૩:૧૬
- ગૌધૂલિ મુહૂર્તસાંજના ૦૬:૪૦ – સાંજના ૦૭:૦૩
- સાયં સંધ્યાસાંજના ૦૬:૪૦ – સાંજના ૦૭:૪૮
- અમૃત કાળસાંજના ૦૫:૫૦ – સાંજના ૦૭:૨૬
- નિશીથ મુહૂર્તરાત્રિના ૧૧:૫૫ – રાત્રિના ૧૨:૪૦, ઓગસ્ટ ૨૩
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
શુભ સમય માર્ગદર્શિકા: નવા કાર્યો શરૂ કરવા, યાત્રા અને શુભ વિધિઓ માટે બ્રહ્મ મુહૂર્ત, અભિજીત અને અમૃત કાળ પરંપરાગત રીતે પસંદ કરાય છે.
અશુભ કાળ
- સવારના ૧૦:૪૨ – બપોરના ૧૨:૧૭
- યમગંડબપોરના ૦૩:૨૯ – સાંજના ૦૫:૦૫
- ગુલિક કાળસવારના ૦૭:૩૦ – સવારના ૦૯:૦૬
- દુર્મુહૂર્તસવારના ૦૮:૨૮ – સવારના ૦૯:૧૯
- વર્જ્યમ્બપોરના ૦૧:૦૦ – બપોરના ૦૨:૩૭
- બાણ દોષમૃત્યુ
- ભદ્રા (વિષ્ટિ)કંઈ નહીં
- વિંછુડોકંઈ નહીં
- પંચકકંઈ નહીં
- સવારના ૦૫:૫૪ – રાત્રિના ૧૨:૧૬, ઓગસ્ટ ૨૩
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- કંઈ નહીં
- બપોરના ૦૨:૩૪ – રાત્રિના ૦૧:૫૭, ઓગસ્ટ ૨૩
પરંપરાગત માર્ગદર્શન: રાહુકાળ અને યમગંડમાં શુભ કાર્યો, નવા રોકાણ અને યાત્રા ટાળવી જોઈએ.
ઋતુ અને અયન
નિવાસ, શૂળ અને વાસ
મંત્રી મંડળ (ગ્રહ પરિષદ)
ચંદ્રબલમ્
તારાબલમ્
પંચક રહિત મુહૂર્ત ચક્ર
ઉદય લગ્ન સમય
અન્ય કેલેન્ડર અને યુગ ગણતરી
તહેવારો, વ્રત અને વિધિઓ
શ્રાવણ પૂર્ણિમા
મુખ્ય પર્વશ્રાવણી પૂર્ણિમાએ ભાઈ-બહેનના અતૂટ સ્નેહ અને રક્ષાના પવિત્ર બંધનનું મહાપર્વ.
રક્ષાસૂત્ર દ્વારા આસુરી શક્તિઓ સામે દૈવી સુરક્ષા પ્રાપ્ત થાય છે. ભવિષ્ય પુરાણ અનુસાર ઈન્દ્રાણી શચીએ દેવરાજ ઈન્દ્રને રક્ષાસૂત્ર બાંધ્યું હતું. આ દિવસે બ્રાહ્મણો દ્વારા યજ્ઞોપવીત બદલવાની (શ્રાવણી ઉપાકર્મ) વિધિ પણ સંપન્ન થાય છે.
- ✦પ્રાતઃકાળે સ્નાન કરી ઈષ્ટદેવ અને ભગવાન ગણેશનું પૂજન.
- ✦ભદ્રા કાળનો સદંતર ત્યાગ (ભદ્રા રહિત સમયમાં જ રાખડી બાંધવી).
- ✦અપરાહ્ન કાળ અથવા પ્રદોષ કાળમાં શુભ મુહૂર્તમાં રાખડી બાંધવી.
- ✦પૂજા થાળીમાં રાખડી, કંકુ, અક્ષત, દીવો અને મિઠાઈ સજાવવી.
- ✦ભાઈને તિલક કરી જમણા હાથે રાખડી બાંધી મીઠાઈ ખવડાવવી.
ઇષ્ટિ
મુખ્ય પર્વવૈદિક પંચાંગ અને સનાતન પરંપરા અનુસાર શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવપૂર્વક ઊજવાતો ઇષ્ટિ નો પવિત્ર પર્વ.
ઇષ્ટિ નું મહત્વ: ૧. સંસ્કૃતિ રક્ષણ: સનાતન પરંપરાઓ અને સંસ્કારોનું જતન થાય છે. ૨. સાત્વિક ઊર્જા: મન પવિત્ર બને છે અને સદ્વિચારોનો ઉદય થાય છે. ૩. પારિવારિક એકતા: પરસ્પર પ્રેમ, સદભાવ અને શાંતિ વધે છે.
- ✦સવારે સ્નાન કરી શુદ્ધ વસ્ત્રો ધારણ કરવા.
- ✦ઘરના પૂજા સ્થાનને સ્વચ્છ કરી ઘીનો દીવો અને ધૂપ કરવો.
- ✦ઈષ્ટદેવને તાજાં ફૂલો, અક્ષત અને નૈવેદ્ય ધરાવવું.
- ✦શાંતિ મંત્રો અને સ્તુતિઓનો ભાવપૂર્વક પાઠ કરવો.
- ✦આરતી કરી પરિવાર અને સ્નેહીજનોમાં પ્રસાદ વહેંચવો.
રક્ષાબંધન
મુખ્ય પર્વશ્રાવણી પૂર્ણિમાએ ભાઈ-બહેનના અતૂટ સ્નેહ અને રક્ષાના પવિત્ર બંધનનું મહાપર્વ.
રક્ષાસૂત્ર દ્વારા આસુરી શક્તિઓ સામે દૈવી સુરક્ષા પ્રાપ્ત થાય છે. ભવિષ્ય પુરાણ અનુસાર ઈન્દ્રાણી શચીએ દેવરાજ ઈન્દ્રને રક્ષાસૂત્ર બાંધ્યું હતું. આ દિવસે બ્રાહ્મણો દ્વારા યજ્ઞોપવીત બદલવાની (શ્રાવણી ઉપાકર્મ) વિધિ પણ સંપન્ન થાય છે.
- ✦પ્રાતઃકાળે સ્નાન કરી ઈષ્ટદેવ અને ભગવાન ગણેશનું પૂજન.
- ✦ભદ્રા કાળનો સદંતર ત્યાગ (ભદ્રા રહિત સમયમાં જ રાખડી બાંધવી).
- ✦અપરાહ્ન કાળ અથવા પ્રદોષ કાળમાં શુભ મુહૂર્તમાં રાખડી બાંધવી.
- ✦પૂજા થાળીમાં રાખડી, કંકુ, અક્ષત, દીવો અને મિઠાઈ સજાવવી.
- ✦ભાઈને તિલક કરી જમણા હાથે રાખડી બાંધી મીઠાઈ ખવડાવવી.
Ganda Moola
મુખ્ય પર્વવૈદિક પંચાંગ અને સનાતન પરંપરા અનુસાર શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવપૂર્વક ઊજવાતો Ganda Moola નો પવિત્ર પર્વ.
Ganda Moola નું મહત્વ: ૧. સંસ્કૃતિ રક્ષણ: સનાતન પરંપરાઓ અને સંસ્કારોનું જતન થાય છે. ૨. સાત્વિક ઊર્જા: મન પવિત્ર બને છે અને સદ્વિચારોનો ઉદય થાય છે. ૩. પારિવારિક એકતા: પરસ્પર પ્રેમ, સદભાવ અને શાંતિ વધે છે.
- ✦સવારે સ્નાન કરી શુદ્ધ વસ્ત્રો ધારણ કરવા.
- ✦ઘરના પૂજા સ્થાનને સ્વચ્છ કરી ઘીનો દીવો અને ધૂપ કરવો.
- ✦ઈષ્ટદેવને તાજાં ફૂલો, અક્ષત અને નૈવેદ્ય ધરાવવું.
- ✦શાંતિ મંત્રો અને સ્તુતિઓનો ભાવપૂર્વક પાઠ કરવો.
- ✦આરતી કરી પરિવાર અને સ્નેહીજનોમાં પ્રસાદ વહેંચવો.
ચાતુર્માસ કાળ
મુખ્ય પર્વવૈદિક પંચાંગ અને સનાતન પરંપરા અનુસાર શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવપૂર્વક ઊજવાતો ચાતુર્માસ કાળ નો પવિત્ર પર્વ.
ચાતુર્માસ કાળ નું મહત્વ: ૧. સંસ્કૃતિ રક્ષણ: સનાતન પરંપરાઓ અને સંસ્કારોનું જતન થાય છે. ૨. સાત્વિક ઊર્જા: મન પવિત્ર બને છે અને સદ્વિચારોનો ઉદય થાય છે. ૩. પારિવારિક એકતા: પરસ્પર પ્રેમ, સદભાવ અને શાંતિ વધે છે.
- ✦સવારે સ્નાન કરી શુદ્ધ વસ્ત્રો ધારણ કરવા.
- ✦ઘરના પૂજા સ્થાનને સ્વચ્છ કરી ઘીનો દીવો અને ધૂપ કરવો.
- ✦ઈષ્ટદેવને તાજાં ફૂલો, અક્ષત અને નૈવેદ્ય ધરાવવું.
- ✦શાંતિ મંત્રો અને સ્તુતિઓનો ભાવપૂર્વક પાઠ કરવો.
- ✦આરતી કરી પરિવાર અને સ્નેહીજનોમાં પ્રસાદ વહેંચવો.
પંચાંગના પાંચ અંગ અને દૈનિક પંચાંગ
તિથિ
1સૂર્ય અને ચંદ્ર વચ્ચેના ૧૨° ના કોણીય અંતરને તિથિ કહેવાય છે. તે વ્રત, તહેવારો અને ધાર્મિક ઉત્સવો નક્કી કરવા માટે અનિવાર્ય છે.
નક્ષત્ર
2ચંદ્ર રાશિચક્રના જે ૨૭ નક્ષત્ર ક્ષેત્રો (૧૩° ૨૦') માંથી પસાર થાય છે તેને નક્ષત્ર કહેવાય છે. તે મનની સ્થિતિ અને દિવસની ઊર્જા પર ઊંડો પ્રભાવ પાડે છે.
યોગ
3સૂર્ય અને ચંદ્રના સ્પષ્ટાંશનો સરવાળો ૨૭ વિભાગોમાં વહેંચાય છે, જેને યોગ કહે છે. તે દિવસના વાતાવરણની અનુકૂળતા દર્શાવે છે.
કરણ
4એક તિથિના અડધા ભાગને (૬°) કરણ કહેવાય છે. દૈનિક કાર્યો અને વિશિષ્ટ મુહૂર્તો માટે કરણ ખૂબ ઉપયોગી છે.
વાર
5સાત ગ્રહોના આધિપત્યવાળો વાર, જે સૂર્યોદયથી આગામી સૂર્યોદય સુધીના સમયચક્રનું મૂળ ઊર્જા તત્વ નક્કી કરે છે.