पंचांगाची पाच अंगे
२४ तासांचा दैनिक प्रवाह (सूर्योदयापासून सूर्योदयापर्यंत)
स्थानिक सौर दिवससूर्य आणि चंद्र
सूर्य
चंद्र
सविस्तर पंचांग
चांद्रमास, संवत आणि बृहस्पती संवत्सर
शुभ मुहूर्त
- ब्रह्म मुहूर्त०४:२६ म.पू. – ०५:११ म.पू.
- प्रातः संध्या०४:४८ म.पू. – ०५:५६ म.पू.
- ११:५१ म.पू. – १२:४१ म.उ.
- विजय मुहूर्त०२:२२ म.उ. – ०३:१३ म.उ.
- गोधूलि मुहूर्त०६:३५ म.उ. – ०६:५८ म.उ.
- सायं संध्या०६:३५ म.उ. – ०७:४३ म.उ.
- अमृत काळ१०:१३ म.उ. – ११:५३ म.उ.
- निशीथ मुहूर्त११:५३ म.उ. – १२:३९ म.पू., ऑगस्ट २९
- काही नाही
- काही नाही
- काही नाही
- काही नाही
- काही नाही
- काही नाही
- पूर्ण दिवस
- काही नाही
शुभ वेळ मार्गदर्शिका: नवीन कार्य सुरू करण्यासाठी, प्रवासासाठी आणि शुभ विधींसाठी ब्रह्म मुहूर्त, अभिजित आणि अमृत काळ पारंपरिक पद्धतीने निवडले जातात.
अशुभ काळ
- १०:४१ म.पू. – १२:१६ म.उ.
- यमगंड०३:२५ म.उ. – ०५:०० म.उ.
- गुलिक काळ०७:३१ म.पू. – ०९:०६ म.पू.
- दुर्मुहूर्त०८:२८ म.पू. – ०९:१९ म.पू.
- वर्ज्यम्०९:४४ म.पू. – ११:२४ म.पू.
- बाण दोषनृप
- भद्रा (विष्टी)काही नाही
- विंचुडोकाही नाही
- पंचकपूर्ण दिवस
- ०५:५६ म.पू. – ०३:१२ म.पू., ऑगस्ट २९
- ०३:१२ म.पू. – ०५:५६ म.पू., ऑगस्ट २९
- काही नाही
- काही नाही
- काही नाही
- काही नाही
- काही नाही
- काही नाही
- काही नाही
- काही नाही
पारंपरिक मार्गदर्शन: राहुकाळ व यमघंट यामध्ये शुभ कार्ये, नवीन गुंतवणूक व प्रवास टाळला जातो.
ऋतू आणि अयन
निवास, शूल आणि वास
मंत्री मंडळ (ग्रह परिषद)
चंद्रबल
पंचक रहित मुहूर्त चक्र
उदय लग्न वेळ
इतर दिनदर्शिका आणि कालमान
सण, व्रते आणि विधी
श्रावण पौर्णिमा
प्रमुख सणश्रावण पौर्णिमेला बहीण-भावाच्या अतूट प्रेमाचा आणि संरक्षणाचा पवित्र सण.
हा सण धर्म, कर्तव्य आणि संरक्षणाचे प्रतीक आहे. भविष्य पुराणात इंद्राणी शचीने देवराज इंद्राला रक्षासूत्र बांधल्याचा उल्लेख आहे. तसेच द्रौपदी आणि श्रीकृष्णाच्या पवित्र बंधाचे हे प्रतीक आहे.
- ✦सकाळी लवकर स्नान करून कुलदैवत आणि भगवान शंकराची पूजा करणे.
- ✦भद्रा काळात राखी न बांधता भद्रारहित शुभ मुहूर्तातच विधी करणे.
- ✦अपराह्न काळ किंवा प्रदोष काळात राखी बांधणे सर्वोत्तम मानले जाते.
- ✦पूजेच्या ताटात राखी, कुंकू, अक्षता, दिवा आणि गोडधोड पदार्थ ठेवणे.
- ✦भावाला औक्षण करून राखी बांधणे आणि पेढा भरवणे.
इष्टि
प्रमुख सणवैदिक पंचांग आणि सनातन परंपरेनुसार भक्तीभावाने साजरा केला जाणारा इष्टि चा पावन सण.
इष्टि चे महत्त्व: १. संस्कृती संवर्धन: परंपरांचे जतन होते. २. सात्विकता: मन प्रसन्न व शुद्ध होते. ૩. पारिवारिक सलोखा: प्रेम आणि शांती वाढते.
- ✦सकाळी लवकर स्नान करून देवाची पूजा करावी.
- ✦तुपाचा दिवा लावून अगरबत्ती व फुले अर्पण करावीत.
- ✦स्तोत्रपठण करून नैवेद्य दाखवावा व आरती करावी.
- ✦सर्वांना प्रेमपूर्वक प्रसाद वाटावा.
रक्षाबंधन
प्रमुख सणश्रावण पौर्णिमेला बहीण-भावाच्या अतूट प्रेमाचा आणि संरक्षणाचा पवित्र सण.
हा सण धर्म, कर्तव्य आणि संरक्षणाचे प्रतीक आहे. भविष्य पुराणात इंद्राणी शचीने देवराज इंद्राला रक्षासूत्र बांधल्याचा उल्लेख आहे. तसेच द्रौपदी आणि श्रीकृष्णाच्या पवित्र बंधाचे हे प्रतीक आहे.
- ✦सकाळी लवकर स्नान करून कुलदैवत आणि भगवान शंकराची पूजा करणे.
- ✦भद्रा काळात राखी न बांधता भद्रारहित शुभ मुहूर्तातच विधी करणे.
- ✦अपराह्न काळ किंवा प्रदोष काळात राखी बांधणे सर्वोत्तम मानले जाते.
- ✦पूजेच्या ताटात राखी, कुंकू, अक्षता, दिवा आणि गोडधोड पदार्थ ठेवणे.
- ✦भावाला औक्षण करून राखी बांधणे आणि पेढा भरवणे.
चातुर्मास कालावधी
प्रमुख सणवैदिक पंचांग आणि सनातन परंपरेनुसार भक्तीभावाने साजरा केला जाणारा चातुर्मास कालावधी चा पावन सण.
चातुर्मास कालावधी चे महत्त्व: १. संस्कृती संवर्धन: परंपरांचे जतन होते. २. सात्विकता: मन प्रसन्न व शुद्ध होते. ૩. पारिवारिक सलोखा: प्रेम आणि शांती वाढते.
- ✦सकाळी लवकर स्नान करून देवाची पूजा करावी.
- ✦तुपाचा दिवा लावून अगरबत्ती व फुले अर्पण करावीत.
- ✦स्तोत्रपठण करून नैवेद्य दाखवावा व आरती करावी.
- ✦सर्वांना प्रेमपूर्वक प्रसाद वाटावा.
पंचांगाची पाच अंगे आणि दैनिक पंचांग
तिथी
1सूर्य आणि चंद्र यांच्यातील १२° कोणीय अंतराला तिथी म्हणतात. व्रत, सण आणि धार्मिक कार्यांसाठी तिथी मूलभूत मानली जाते.
नक्षत्र
2चंद्र ज्या २७ नक्षत्र विभागांतून (१३° २०') प्रवास करतो त्याला नक्षत्र म्हणतात. हे मानसिक ऊर्जा प्रभावित करते.
योग
3सूर्य आणि चंद्राच्या रेखांशांची बेरीज २७ भागात विभागली जाते, ज्याला योग म्हणतात.
करण
4एका तिथीच्या अर्ध्या भागाला (६°) करण म्हणतात. दैनंदिन महत्त्वाच्या कार्यांसाठी याचा विचार केला जातो.
वार
5सात ग्रहांच्या अधिपत्याखालील वार, जो सूर्योदयापासून पुढील सूर्योदयापर्यंत प्रभावी असतो.