# અધ્યાય ૮: બુધવાર અને ગુરુવાર વ્રત કથા

> અધ્યાય ૮ - બુધવાર અને ગુરુવાર વ્રત કથા. The rules, legends, and spiritual fruits of observing Wednesday (Budhavara) and Thursday (Brihaspativara) fasts during the holy month of Shravana, dedicated to Budha, Vishnu, and Brihaspati.

Source: https://www.hinducalendar.today/gu/panchang/lunar-month/shravana/shravana-mahatmya/shravana-mahatmya-chapter-8

[← બધા ૩૦ અધ્યાય (સૂચિ)](https://www.hinducalendar.today/gu/panchang/lunar-month/shravana/shravana-mahatmya/shravana-mahatmya)

## અધ્યાય વિહંગાવલોકન

અધ્યાય

અધ્યાય ૮

વિષય

બુધવાર અને ગુરુવાર વ્રત કથા

સ્ત્રોત

શિવ પુરાણ, સ્કંદ પુરાણ (સનત્કુમાર સંહિતા)

વક્તા

સૂત જી (શૌનક ઋષિઓને)

માસ

શ્રાવણ માસ (પવિત્ર શ્રાવણ)

## અધ્યાય ૮: સંપૂર્ણ પાવન કથા

9 અનુચ્છેદ

ભગવાન શંકર બોલે, "હે સનત્કુમાર અબ મૈં તુમસે પાપ કો હરને વાલે બુધ તથા બૃહસ્પતિ વ્રત કો બતાતા હૂઁ જિન્હેં શ્રદ્ધા કે સાથ કરને સે પ્રાણી ઉત્તમ સિદ્ધિ કો પ્રાપ્ત કર સકતા હૈ।"

બ્રહ્માજી ને ચન્દ્રમા કો બ્રાહ્મણોં કે રાજ્યાસન પર અભિષિક્ત કિયા થા। કિસી સમય ચન્દ્રમા કી દૃષ્ટિ બૃહસ્પતિ કી પત્ની તારા પર પડ़ી। તારા રમણીય, રૂપલાવણ્ય સમ્પન્ન સ્ત્રી થી। ચન્દ્રમા ઉસકે રૂપલાવણ્ય પર મોહિત હો કામ કે વશ મેં હો ગએ। ચન્દ્રમા ને દેવતાઓં કી ગુરુ પત્ની કો જબરદસ્તી અપને ઘર મેં રખ લિયા। કુછ કાલ પશ્ચાત્ ઉસસે એક પુત્ર પૈદા હુઆ। પુત્ર કા નામ બુધ રખા ગયા। બુધ વિદ્વાન્ રૂપવાન તથા સર્વગુણ સમ્પન્ન થા।

દેવગુરુ બૃહસ્પતિ અપની પત્ની કો ખોજતે હુએ ચન્દ્રમા કે નિવાસ પર પહુઁચે। વહાઁ ઉન્હોંને અપની પત્ની તારા કો દેખા। બૃહસ્પતિ ચન્દ્રમા સે બોલે, "તુમને ગુરુ-પત્ની કે સાથ ગમન કિયા હૈ। ઇસ પાપ સે તુમ કૈસે બચોગે? ઇસ મહાપાપ કી ઓર તુમ્હારી બુદ્ધિ કૈસે પ્રવૃત્ત હો ગઈ? અબ તુમ ચુપચાપ મેરી પત્ની કો મુઝે લૌટા દો ઔર તુમ ઇસ પાપ સે બચને કે લિએ પ્રાયશ્ચિત્ત કરો। યદિ તુમ ઐસા નહીં કરતે હો તો મૈં તુમ્હારી શિકાયત ઇન્દ્ર સે કરૂઁગા।"

બૃહસ્પતિ કે કહને પર ભી ચન્દ્રમા ઉનકી પત્ની કો લૌટાને કો તૈયાર નહીં હુઆ તો દેવ ગુરુ ને રાજા ઇન્દ્ર સે ચન્દ્રમા કી શિકાયત કર દી કિ ઇસને મેરી પત્ની કા અપહરણ કર લિયા હૈ। હે ઇન્દ્ર! આપ દેવરાજ હૈં। આપ ચન્દ્રમા સે કહકર મેરી પત્ની મુઝે વાપિસ દિલવાયેં। ઐસા ન કરને પર ચન્દ્રમા ને જો પાપ કિયા હૈ વહ આપકો લગેગા ક્યોંકિ રાજ્ય કા પાપ શાસ્ત્ર કે અનુસાર રાજા કો હી ભોગના પડ़તા હૈ।

દેવરાજ ઇન્દ્ર ને ચન્દ્રમા કો બુલાયા ઔર ઉસે આજ્ઞા દી કિ તુમ દેવગુરુ બૃહસ્પતિ કી પત્ની તારા કો લૌટા દો। કિસી દૂસરે કી પત્ની કે સાથ ગમન કરને કો પાપ માના જાતા હૈ તથા ગુરુ પત્ની કે સાથ ગમન કરના મહાપાપ હૈ।

દેવરાજ ઇન્દ્ર કા આદેશ પાકર ચન્દ્રમા ગુરુ પત્ની તારા કો બૃહસ્પતિ કો લૌટાને કો તૈયાર હો ગયા પરન્તુ તારા સે ઉત્પન્ન અપના પુત્ર મૈં વાપિસ નહીં કરૂઁગા। ચન્દ્રમા કી બાત સુનકર દેવતાઓં કો સંશય હો ગયા કિ યહ કિસકા પુત્ર હૈ? ઇસ બાત કી પુષ્ટિ તો તારા હી કર સકતી હૈ કિ યહ કિસકા પુત્ર હૈ? દેવતાઓં ને તારા કો બુલાકર પૂછા, "હે કલ્યાણી! તુમ સચ સચ બતાઓ યહ પુત્ર કિસકા હૈ?" લજ્જાયુક્ત હોકર તારા ને કહા, "યહ બાલક ચન્દ્રમા કા ઔરસ તથા બૃહસ્પતિ કા ક્ષેત્રજ પુત્ર હૈ। અબ જિસકો ઠીક સમઝેં ઉસે ઇસ બાલક કો સૌંપ દીજિએ।"

તારા કી બાત સુનકર બાલક બુધ કો ચન્દ્રમા કો સૌંપ દિયા। ઇસસે ગુરુ બૃહસ્પતિ ખિન્ન હો ગયે। ઉન્હેં ખિન્ન દેખકર દેવોં ને દોનોં કો વર દિયા। ચન્દ્રમા સે કહા, "યહ તુમ્હારા પુત્ર હૈ। અબ તુમ ઘર જાઓ। ચન્દ્રમા તથા બૃહસ્પતિ પુત્ર બુધ ગ્રહ હોગા। હે આચાર્ય ઔર ભી શુભ વર કો ગ્રહણ કરો। જો પ્રાણી દોનોં કા મિલકર એક સાથ વ્રત કરેગા, ઉસે સબ સિદ્ધિયોં કી પ્રાપ્તિ હોગી।"

ભગવાન શિવ કે પ્રિય માસ શ્રાવણ મેં જો લોગ બુધ ઔર ગુરુવાર કે દિન અર્ચના કરેંગે ઉનકે ખજાને ભરે રહેંગે તથા ઉનકા ક્ષય નહીં હોગા। નૈવેદ્ય દહી ભાત સે દોનોં મૂર્તિયાઁ લિખની ચાહિયે। જો દોનોં મૂર્તિયોં કો ઝૂલે પર રખકર અર્ચન કરતા હૈ વહ દીર્ઘાયુ તથા સમ્પૂર્ણ ગુણોં સે યુક્ત પુત્ર પ્રાપ્ત કરતા હૈ। પાકશાલા મેં લિખકર અર્ચના કરને સે પાક વૃદ્ધિ ઔર દેવાગાર મેં લિખકર અર્ચના કરને સે દેવ કી દયા હોતી હૈ। સોને કે કમરે મેં લિખકર અર્ચના કરને સે પત્ની કા વિયોગ કભી નહીં હોતા। ઇસ પ્રકાર યથા સ્થાન પર ઉસકા ફલ પ્રાપ્ત હોતા હૈ। સાત વર્ષ તક વ્રત કરને કે પશ્ચાત ઉસકા ઉદ્યાપન કરના ચાહિએ। ઉદ્યાપન મેં પહલે રાત મેં જાગરણ કરેં। સોને કી પ્રતિમા કા નિર્માણ કર વિધિ પૂર્વક અર્ચન કરેં। ષોડ્શ ઉપચાર દ્વારા અર્ચના કર હવન કરેં। તિલ, ઘી તથા ખીર પ્રજ્જ્વલિત અગ્નિ મેં દેની ચાહિયે। ચિંચીડ़ા તથા પીપલ કી સમિધાઓં સે હવન કરકે પૂર્ણાહુતિ ડાલની ચાહિએ। ઇસકે બાદ મામા ભાંજે કો ભોજન કરાકર અન્ય બ્રાહ્મણોં કો ભોજન કરાના ચાહિએ। બ્રાહ્મણોં કો દક્ષિણા દેકર ઉન્હેં હાથ જોડ़કર વિદા કરને કે બાદ સ્વયં ભોજન કરના ચાહિએ। ઇસ પ્રકાર સાત વર્ષ તક વ્રત કરને વાલા પ્રાણી સબ ઇચ્છાઓં કો પ્રાપ્ત કર લેતા હૈ। જો વિદ્યા કી કામના કરતા હૈ ઉસે વિદ્યા કી પ્રાપ્તિ હોતી હૈ, વહ વેદોં ઔર શાસ્ત્રોં કા મર્મ જાન લેતા હૈ। ઉસે બુધ જ્ઞાન એવં ગુરુ બૃહસ્પતિ ગુરુતા પ્રદાન કરતે હૈં।

સનત્કુમાર ને ભગવાન શંકર સે પૂછા, "આપને પહલે મામા તથા ભાંજે કો ભોજન કરાને કા વિધાન બતાયા હૈ। ઇસકા કારણ ક્યા હૈ? ભગવાન શંકર ને કહા, "હે સનત્કુમાર! પહલે સમય મેં મામા ઔર ભાંજા દોનોં દરિદ્ર થે। એક દિન દોનોં ભોજન કે લિએ ઘૂમતે-ઘૂમતે એક સુન્દર નગર મેં પહુઁચ ગયે। ઉન્હોંને વહાઁ પ્રત્યેક મકાન મેં શ્રાવણ કે મહીને મેં પ્રત્યેક વાર કા વ્રત કરતે લોગોં કા દેખા પરન્તુ બુધ ઔર બૃહસ્પતિ કા વ્રત કરતે કહીં નહીં દેખા। દોનોં મામા ભાંજે ને બહુત સમય તક આપસ મેં વિચાર કિયા કિ સબ જગહ સૂર્ય ઔર અન્ય વારોં કા વ્રત તો હો રહા હૈ પરન્તુ બુધ ઔર ગુરુ કા વ્રત દેખને કો કહીં નહીં મિલા। અતઃ હમ દોનોં બુધ ઔર ગુરુ કા વ્રત કરેં તો અચ્છા રહેગા ક્યોંકિ અભી તક કિસી ને ભી ઇન દોનોં વારોં કા વ્રત કિયા હી નહીં હૈ। યહ અનુચ્છિષ્ટ વ્રત હૈ। ઇસે હમ કરેંગે। લેકિન વિધિ વિધાન ન જાનને કે કારણ દોનોં સંશય મેં પડ़ ગયે। તબ રાત્રિ મેં ઉન્હેં વિધિ વિધાન કા સ્વપ્ન મેં પતા ચલ ગયા। સ્વપ્ન સે જ્ઞાત વિધિ દ્વારા દોનોં ને ઇસ વ્રત કો કિયા। વ્રત કરને સે વે ધન ધાન્ય સે સમ્પન્ન હો ગયે। સાત વર્ષ તક દોનોં મામા ભાંજે વ્રત કો કરતે રહે ઔર વે પુત્ર- પૌત્ર, ધન-સમ્પદા આદિ સે સમ્પન્ન હો ગયે। બુધ ઔર ગુરુ (બૃહસ્પતિ) ને પ્રત્યક્ષ દર્શન દેકર ઉન દોનોં કો વર દિયા કિ આપ લોગોં ને હમારે વ્રત કા સુવિચાર કિયા। આજ સે જો ભી ઇસ વ્રત કો કરેગા ઔર મામા ભાંજે કો પહલે ભોજન કરાયેગા, વહ ઉત્તમ સિદ્ધિયોં કો પ્રાપ્ત કરેગા।"

॥ ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે શ્રાવણમાહાત્મ્યે અધ્યાય ૮ સંપૂર્ણમ્ ॥

## શ્રાવણ માસના અન્ય મુખ્ય વ્રતો અને તહેવારો

[શ્રાવણ માસ (સંપૂર્ણ વિગતો) →](https://www.hinducalendar.today/gu/panchang/lunar-month/shravana/shravana-month)[શિવ સોમવાર વ્રત કથા →](https://www.hinducalendar.today/gu/vrat-katha/weekdays/somavara/shiva-somavara-vrat-katha)[શ્રાવણ શિવરાત્રિ મુહૂર્ત →](https://www.hinducalendar.today/gu/festivals/sawan/sawan-shivaratri-date-time)[મંગળા ગૌરી વ્રત કથા →](https://www.hinducalendar.today/gu/vrat-katha/mangala-gauri/mangala-gauri-vrat-katha)[નાગ પંચમી પૂજા વિધિ →](https://www.hinducalendar.today/gu/festivals/nag-panchami/nag-panchami-date-time)[રક્ષાબંધન મુહૂર્ત →](https://www.hinducalendar.today/gu/festivals/rakhi/info/rakhi)