# અધ્યાય ૫: કોટિલિંગ માહાત્મ્ય અને રવિવાર વ્રત

> અધ્યાય ૫ - કોટિલિંગ માહાત્મ્ય અને રવિવાર વ્રત. The glory of worshipping a crore Shivalingas (Kotilinga Mahatmya) and the sacred Sunday fast (Ravivara Vrat) in Shravana dedicated to Surya Bhagavan and Lord Shiva, bringing health and wisdom.

Source: https://www.hinducalendar.today/gu/panchang/lunar-month/shravana/shravana-mahatmya/shravana-mahatmya-chapter-5

[← બધા ૩૦ અધ્યાય (સૂચિ)](https://www.hinducalendar.today/gu/panchang/lunar-month/shravana/shravana-mahatmya/shravana-mahatmya)

## અધ્યાય વિહંગાવલોકન

અધ્યાય

અધ્યાય ૫

વિષય

કોટિલિંગ માહાત્મ્ય અને રવિવાર વ્રત

સ્ત્રોત

શિવ પુરાણ, સ્કંદ પુરાણ (સનત્કુમાર સંહિતા)

વક્તા

સૂત જી (શૌનક ઋષિઓને)

માસ

શ્રાવણ માસ (પવિત્ર શ્રાવણ)

## અધ્યાય ૫: સંપૂર્ણ પાવન કથા

12 અનુચ્છેદ

ભગવાન શંકર બોલે, "હે સનત્કુમાર! કોટિલિંગ કા મહાત્મ્ય તથા પુણ્ય કા વિધાન બતાના યા વર્ણન કરના બહુત કઠિન હૈ। જબ એકલિંગ મહાત્મ્ય કી કથા કા વર્ણન કરના અસમ્ભબ હૈ તો કોટિલિંગ કે મહાત્મ્ય કો કૌન વર્ણન કર સકતા હૈ? યદિ મનુષ્ય મેં કોટિલિંગ નિર્માણ કરને કી શક્તિ ન હો તો ઉસે એક હજાર લિંગોં કા નિર્માણ કરના ચાહિએ। યદિ ઇસમેં ભી સમર્થ ન હોં તો સૌ લિંગ યા ફિર એકલિંગ હી શ્રાવણ માસ મેં બનવાના ચાહિએ। એકલિંગ કે બનાને સે ભી જીવ મેરે પાસ નિવાસ કરતા હૈ। કામદેવ કે શત્રુ ભગવાન શંકર કા “ૐ નમઃ શિવાય" મંત્ર સે પૂજન કરના ચાહિએ। ઘર મેં યજ્ઞ કરકે ઉદ્યાપન કરના ચાહિએ। હવન કરને કે બાદ બ્રાહ્મણોં કો ભોજન કરાના ચાહિએ। ઇસ વ્રત કો કરને સે અસમય મેં મૃત્યુ કા ભય સમાપ્ત હો જાતા હૈ। ઇસ માસ કા વ્રત બન્ધ્યત્વ કા હરણ કરકે સમ્પૂર્ણ આપત્તિયોં કો દૂર કરતા હૈ। રોગ, શોક, સન્તાપ મિટાતા હૈ। જો પ્રાણી પંચામૃત સે શ્રાવણ માસ મેં મેરા અભિષેક કરતા હૈ વહ ઇસ શરીર કો છોડ़કર કૈલાશ મેં એક કલ્પ તક મેરે પાસ નિવાસ કરતા હૈ। વહ પ્રાણી પંચામૃત પીને વાલા, ગૌ તથા ધન આદિ સે યુક્ત, અત્યન્ત મધુર ભાષી, ત્રિપુરાસુરહન્તા ભગવાન શંકર કા પ્યારા બન જાતા હૈ।"

જો મનુષ્ય શ્રાવણ માસ મેં હવિષ્યાન્ન ભોજન કરતા હૈ, વહ ચાવલ આદિ સમ્પૂર્ણ ધાન્યોં કી અક્ષયનિધિ સે યુક્ત હો જાતા હૈ। જો મનુષ્ય શ્રાવણ માસ મેં પત્તલ પર ભોજન કરતા હૈ, ઉસે ભોજન કે લિએ સોને કે બર્તન પ્રાપ્ત હોતે હૈં। જો મનુષ્ય શ્રાવણ માસ મેં જમીન પર સોતા હૈ વહ કૈલાશ પર નિવાસ કરતા હૈ। જો મનુષ્ય શ્રાવણ માસ મેં એક દિન ભી બ્રહ્મ-મુહૂર્ત મેં સ્નાન કરતા હૈ ઉસે પૂરે મહીને તક નહાને કા ફલ મિલતા હૈ। ઇસ માહ મેં જો મનુષ્ય જિતેન્દ્રિય હોતા હૈ ઉસે ઇન્દ્રિયજન્ય બલ કી પ્રાપ્તિ હોતી હૈ।

ઇસ મહીને મેં સ્ફટિકમણિ, પાષાણ, મિટ્ટી તથા મરમકતમણિ સે નિર્મિત શિવલિંગ યા સ્વયં ઉત્પન્ન યા બનાયે હુએ, યા પિસાન નિર્મિત અથવા પીતલ યા ચન્દન, મક્ખન નિર્મિત શિવલિંગ મેં એક બાર અર્ચન કરને સે સૌ બ્રહ્મહત્યા કા પાપ મિટ જાતા હૈ। સૂર્ય ગ્રહણ, ચન્દ્રગ્રહણ યા અન્ય કિસી સિદ્ધ ક્ષેત્ર મેં લક્ષ જપ કરને સે જો સિદ્ધિ પ્રાપ્ત હોતી હૈ વહ સિદ્ધિ શ્રાવણ માસ મેં કેવલ એક બાર જપ કરને સે મિલ સકતી હૈ।

કિસી દૂસરે સમય મેં કિયે ગયે નમસ્કાર તથા પ્રદક્ષિણા સે જો એક હજાર બાર મેં ફલ મિલતા હૈ વહ ફલ શ્રાવણ મહીને મેં એક બાર નમસ્કાર યા પ્રદક્ષિણા કરને સે મિલ જાતા હૈ। યહ શ્રાવણ માસ મુઝે અત્યધિક પ્યારા હૈ। ઇસ મહીને મેં વેદપારાયણ કરને પર સબ વેદ મંત્રોં કી અચ્છી તરહ સિદ્ધિ હો જાતી હૈ। ઇસ મહીને કા એક દિન ભી બિના શ્રી સૂક્ત પાઠ કિયે ન બિતાવે। જો ઇસકો અર્થવાદ માત્ર કહતા હૈ વહ મનુષ્ય નરક કો પ્રાપ્ત હોતા હૈ। મનુષ્ય કો સમિધા, ચરુ, તિલ ઔર ઘી સે બ્રહ્મયજ્ઞ કરના ચાહિએ। ધૂપ, ગન્ધ, પુષ્પ, નૈવેદ્ય આદિ કે દ્વારા અર્ચના કરની ચાહિએ। ભગવાન શંકર કે રૂપોં કા યથોચિત ધ્યાન કર શક્તિ દ્વારા કોટિહોમ, લક્ષહોમ ઔર અયુત હવન કરના ચાહિએ। તિલોં કા વ્યાહૃતિ મંત્રોં દ્વારા હવન કરના ચાહિએ। ઇસી કો ગ્રહ યજ્ઞ કા નામ દિયા ગયા હૈ।

હે સનત્કુમાર! અબ મૈં તુમ્હેં રવિવાર વ્રત કી કથા, મહાત્મ્ય, વિધિ તથા પારાયણ કો બતાતા હૂઁ। ઉસે ધ્યાનપૂર્વક સુનો। પ્રતિષ્ઠાનપુર મેં એક ગરીબ બ્રાહ્મણ રહતા થા। ઉસકા નામ સુકર્મા થા। વહ ભિક્ષા માઁગ કર ગુજારા કરતા થા। એક દિન વહ એક ગૃહસ્થ કે ઘર મેં ભિક્ષા હેતુ ગયા। વહાઁ સ્ત્રિયાઁ રવિવાર કા વ્રત કર રહી થીં। ઉસ બ્રાહ્મણ ભિક્ષુક કો દેખકર ઉન સ્ત્રિયોં ને અર્ચના સામગ્રી કો ઢક દિયા। ઉધર બ્રાહ્મણ કે મન મેં અર્ચન વિધિ જાનને કી ઇચ્છા જાગ્રત હુઈ। વહ બોલા, "હે સાધ્વી મહિલાઓ! આપ સબને ઇસ વ્રત કી સામગ્રી કો ક્યોં ઢક દિયા હૈ? આપ દયાલુ હૈં, કૃપા કર મુઝે ભી ઇસ વ્રત કો કરને કી વિધિ બતાયેં। મૈં અપની દરિદ્રાવસ્થા સે દુઃખી હૂઁ। યહ ઉત્તમ વ્રત શ્રવણ કર મૈં ભી ઇસ વ્રત કો કરના ચાહતા હૂઁ। ઇસ વ્રત કે વિધાન તથા ફલ કો મુઝે ભી બતાઇયે।"

સ્ત્રિયોં ને કહા, "હે બ્રાહ્મણ દેવતા! યદિ વ્રત મેં ઉન્માદ યા પ્રમાદ અથવા વિસ્મરણ, ભક્તિ હીનતા યા અનાસ્થા કરોગે તો યહ વ્રત નિષ્ફલ હો જાયેગા। અતઃ ઇસ વ્રત કો તુમ્હેં હમ કૈસે બતા દેં। બ્રાહ્મણ બોલા, "મૈં ઐસા નહીં કરૂઁગા।"

ઉસકી ઐસી બાત સુનકર ઉન મહિલાઓં મેં સે એક પ્રૌઢ़ મહિલા ને બ્રાહ્મણ કો ઉસ વ્રત કી વિધિ બતા દી। ઉસને બતાયા શ્રાવણ માસ કે શુક્લ પક્ષ કે પહલે રવિવાર કો મૌન ધારણ કર પ્રાતઃ ઉઠેં। શીતલ જલ સે સ્નાન કર પાન કે પત્તે પર બારહ પરિધિ વાલા મંડલ લિખના ચાહિએ। ઉસે લાલ ચન્દન સે સૂર્ય નારાયણ કે તુલ્ય ગોલાકાર લિખના ચાહિએ। ઉસ મંડલ મેં સંજ્ઞા નામ વાલી સ્ત્રી સહિત સૂર્ય કા લાલ ચન્દન સે પૂજન કરના ચાહિએ। ઘુટને જોડ़કર, જમીન પર બૈઠકર સૂર્ય કે બારહ મંડલોં પર અલગ-અલગ લાલ ચન્દન સે યુક્ત લાવા તથા જપા (ઓડહુલ) પુષ્પ સે યુક્ત અર્ઘ્ય કો શ્રદ્ધાભક્તિ સે સૂર્યનારાયણ કો દેં। અર્ઘ્ય કો રક્તાક્ષત, જપા પુષ્પ ઔર ઉપચારોં દ્વારા યુક્ત કરેં। નારિકેલ બીજ ઔર ખાઁડ સે યુક્ત સૂર્ય કે મંત્રોં કો કહકર નૈવેદ્ય દેં।

સૂર્ય કા બારહ મંત્રોં દ્વારા સ્તવન કરેં। બારહ બાર નમસ્કાર કરેં। બારહ બાર પ્રદક્ષિણા કરેં ઔર છઃ સૂતોં કો એક મેં મિલાકર ઉસમેં છઃ ગ્રન્થી લગાવેં। ઉસ સૂત્ર કો સૂર્ય નારાયણ કો અર્પણ કર અપને ગલે મેં પહન લેં। બારહ પ્રકાર કે ફલ કા બાયના બ્રાહ્મણ કો દેં। કુપાત્ર કો ઇસ વ્રત કી વિધિ નહીં બતાની ચાહિએ।

હે દ્વિજ! ઇસ વ્રત કે કરને સે નિર્ધન ધનવાન હો જાતા હૈ। નિઃસન્તાન પુત્રવાન હો જાતા હૈ। કોઢ़ી કા કોઢ़ મિટ જાતા હૈ। રોગી કા રોગ દૂર હો જાતા હૈ। પ્રાણી જિસ વસ્તુ કી ઇચ્છા કરતા હૈ, વહ ઉસકો ઇસ વ્રત કે પ્રભાવ સે પ્રાપ્ત હો જાતી હૈ। શ્રાવણ માસ કે મહીને ચાર યા પાઁચ જિતને ભી રવિવાર પડ़ેં સબ રવિવારોં કા વ્રત કરના ચાહિએ। વ્રત કે ફલ કી પ્રાપ્તિ હેતુ ઉદ્યાપન ભી કરના ચાહિએ। ઇસ પ્રકાર રવિવાર કા વ્રત કરને સે કાર્યસિદ્ધિ હોતી હૈ।

ગરીબ બ્રાહ્મણ રવિવાર કે વ્રત કી વિધિ પ્રાપ્ત કર અપને ઘર કો લૌટ ગયા। ઘર આકર ઉસને અપની દોનોં પુત્રિયોં કો ભી રવિવાર વ્રત કી કથા એવં વિધિ સે અવગત કરાયા। ઉસ વ્રત કે સુનને ઔર અર્પણ તથા દર્શન માત્ર સે ઉસકી દોનોં પુત્રિયાઁ સુન્દર બન ગઈં। ઉસી દિન સે ગરીબ બ્રાહ્મણ કે ઘર લક્ષ્મીજી નિવાસ કરને લગીં। અબ વહ બ્રાહ્મણ ભગવાન કી કૃપા સે ધન કુબેર બન ગયા।

એક દિન વહાઁ કા રાજા બ્રાહ્મણ કે ઘર કે સામને સે ગુજર રહા થા તો ઉસકી દૃષ્ટિ બ્રાહ્મણ કી રૂપવતી કન્યાઓં પર પડ़ી। વહ ઉનકી સુન્દરતા કો દેખકર ઠગા સા રહ ગયા। રાજા ને ઉન કન્યાઓં સે વિવાહ કરને કા નિશ્ચય કર મહલોં કો લૌટ ગયા। રાજા ને અપને પુરોહિત કો બ્રાહ્મણ કે યહાઁ ઉસકી દોનોં પુત્રિયોં સે વિવાહ કરને કા સન્દેશ લેકર ભેજા। બ્રાહ્મણ ને રાજા કા પ્રસ્તાવ સ્વીકાર કર અપની દોનોં પુત્રિયોં કા વિવાહ રાજા સે કર દિયા। રાજમહલ મેં જાકર દોનોં કન્યાઓં ને રવિવાર કા વ્રત કિયા ઔર વે પુત્ર-પૌત્રોં સે યુક્ત હો ગઈં।

હે સનત્કુમાર! જિસ વ્રત કે સુનને માત્ર સે સબ આકાંક્ષાઓં કી પૂર્તિ હો જાતી હૈ તો ઇસકે અનુષ્ઠાન કે ફલ કા ક્યા કહના?

॥ ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે શ્રાવણમાહાત્મ્યે અધ્યાય ૫ સંપૂર્ણમ્ ॥

## શ્રાવણ માસના અન્ય મુખ્ય વ્રતો અને તહેવારો

[શ્રાવણ માસ (સંપૂર્ણ વિગતો) →](https://www.hinducalendar.today/gu/panchang/lunar-month/shravana/shravana-month)[શિવ સોમવાર વ્રત કથા →](https://www.hinducalendar.today/gu/vrat-katha/weekdays/somavara/shiva-somavara-vrat-katha)[શ્રાવણ શિવરાત્રિ મુહૂર્ત →](https://www.hinducalendar.today/gu/festivals/sawan/sawan-shivaratri-date-time)[મંગળા ગૌરી વ્રત કથા →](https://www.hinducalendar.today/gu/vrat-katha/mangala-gauri/mangala-gauri-vrat-katha)[નાગ પંચમી પૂજા વિધિ →](https://www.hinducalendar.today/gu/festivals/nag-panchami/nag-panchami-date-time)[રક્ષાબંધન મુહૂર્ત →](https://www.hinducalendar.today/gu/festivals/rakhi/info/rakhi)