# અધ્યાય ૧૬: શીતળા સાતમ વ્રત

> અધ્યાય ૧૬ - શીતળા સાતમ વ્રત. The Shitala Saptami vrata of the bright saptami: worship of the water deities with curd, rice and cucumber, and the story of a step-well, a family and the sons restored to their mother Sushila.

Source: https://www.hinducalendar.today/gu/panchang/lunar-month/shravana/shravana-mahatmya/shravana-mahatmya-chapter-16

[← બધા ૩૦ અધ્યાય (સૂચિ)](https://www.hinducalendar.today/gu/panchang/lunar-month/shravana/shravana-mahatmya/shravana-mahatmya)

## અધ્યાય વિહંગાવલોકન

અધ્યાય

અધ્યાય ૧૬

વિષય

શીતળા સાતમ વ્રત

સ્ત્રોત

શિવ પુરાણ, સ્કંદ પુરાણ (સનત્કુમાર સંહિતા)

વક્તા

સૂત જી (શૌનક ઋષિઓને)

માસ

શ્રાવણ માસ (પવિત્ર શ્રાવણ)

## અધ્યાય ૧૬: સંપૂર્ણ પાવન કથા

8 અનુચ્છેદ

ભગવાન શંકર શ્રી સનત્કુમાર સે બોલે, "અબ મૈં તુમ્હેં શ્રાવણ શુક્લ સપ્તમી વ્રત કે વિષય મેં બતાતા હૂઁ, ધ્યાનપૂર્વક સુનો। પહલે દીવાર પર બાવલી કા ચિત્ર બનાયેં। ઉસમેં અશરીરી સંજ્ઞક દિવ્ય સ્વરૂપધારી સાત જલ દેવતા બનાયેં। દો લડ़કોં કે સાથ પુરુષત્રયસંજ્ઞિત નારી, એક ઘોડ़ા, બૈલ, નરવાહન સહિત પાલકી કે ચિત્ર બનાયેં। સોલહ ઉપચાર દ્વારા જલદેવી કી પૂજા કર કકડ़ી, દહી ઔર ચાવલ કા નૈવેદ્ય સમર્પણ કરેં। નૈવેદ્ય પદાર્થોં કા બાયના નિકાલ કર બ્રાહ્મણ કો અર્પણ કરના ચાહિયે। ઇસ પ્રકાર સાત વર્ષ તક વ્રત કરકે સાત સૌભાગ્યવતી સ્ત્રિયોં કો ભોજન કરાકર ઉદ્યાપન કરના ચાહિયે।"

એક સોને કે પાત્ર મેં સાત જલ દેવતાઓં કી પ્રતિમાએઁ રખકર પહલે દિન અપને પુત્ર કે સાથ ઉન પ્રતિમાઓં કા પૂજન કરના ચાહિયે। દૂસરે દિન ગ્રહહોમ સહિત ચરુ હોમ કરના ચાહિયે। અબ તુમ ઇસ વ્રત કે ફલ કે બારે મેં સુનો -

મહારાષ્ટ્ર પ્રદેશ મેં શોભન નામ કા એક નગર થા। ઉસમેં એક ધાર્મિક વિચારોં વાલા ધની વ્યક્તિ રહતા થા। ઉસને નિર્જન વન મેં એક બાવડ़ી બનવાયી। બાવડ़ી મેં ઉતરને કે લિયે ઉસને મૂલ્યવાન પત્થરોં કી સીઢ़િયાઁ બનવાઈ। પરન્તુ ઉસ બાવડ़ી મેં એક બૂઁદ ભી પાની નહીં આયા। ધની ને દુઃખી હોકર સોચા, "મેરા પરિશ્રમ વ ધન દોનોં હી બેકાર હો ગયે।" વહ ઇન વિચારોં મેં ગ્રસ્ત રાત કો વહીં બાવડ़ી કે પાસ સો ગયા।

રાત કો ઉસે સ્વપ્ન આયા કિ યદિ તુમ અપને પૌત્ર કી બલિ દો તો તુમ્હારી બનવાઈ બાવડ़ી જલ સે ભર જાયેગી। સુબહ હોને પર વહ ધનિક અપને ઘર આયા ઔર અપને પુત્ર દ્રવિડ़ સે રાત કે સ્વપ્ન કે બારે મેં બતાયા। ઉસકા પુત્ર દ્રવિડ़ ભી ધાર્મિક વૃત્તિ વાલા થા। ઉસને પિતા કી બાત સુનકર કહા, "પિતાશ્રી આપ મેરે જન્મદાતા હૈં। ઇસ પ્રકાર આપ અપને પૌત્રોં કે ભી જન્મદાતા હુએ। યહ તો એક ધાર્મિક કાર્ય હૈ। આપકે શીતાંશુ ઔર ચણ્ડાંશુ દો પૌત્ર હૈં। આપ બિના હિચક અપને બડ़ે પૌત્ર શીતાંશુ કી બલિ દે દેં। પરન્તુ યહ બાત આપ સ્ત્રિયોં સે ગુપ્ત રખેં। ઇસકા કારણ યહ હૈ કિ મેરી પત્ની ગર્ભવતી હૈ। પ્રસવ કા સમય નિકટ હોને કે કારણ વહ અપને માયકે જાને વાલી હૈ। ઉસકે સાથ આપકા છોટા પૌત્ર ચણ્ડાંશુ ભી જાયેગા। ઉસકે માયકે જાને કે બાદ યહ કામ નિર્વિઘ્ન સમાપ્ત હો જાયેગા। ધનિક અપને પુત્ર કે ઐસે વિચાર સુનકર ગદ્ગદ હો ગયા ઔર બોલા તુમ ધન્ય હો। ઇસી બીચ ઉસકી પત્ની સુશીલા કો ઉસકે માયકે સે બુલાવા આ ગયા। વહ માયકે જાને કી તૈયારિયાઁ કરને લગીં। તભી દ્રવિડ़ સુશીલા સે બોલા, "શીતાંશુ યહી મેરે પાસ રહેગા ઔર ચણ્ડાંશુ તુમ્હારે સાથ ચલા જાયેગા। સુશીલા ને અપને પતિ કી બાત માન લી। સુશીલા કે જાને કે બાદ પિતા ઔર પુત્ર ને શીતાંશુ કે શરીર મેં તેલ મલકર નહલાયા ઔર મૂલ્યવાન કપડ़ોં તથા આભૂષણોં સે ઉસે સજ્જિત કિયા। વરુણ નક્ષત્ર પૂર્વાષાઢા કે આ જાને પર દોનોં ને ઉસે બાવડ़ી કે કિનારે પર લે જાકર ખડ़ા કર દિયા ઔર પ્રાર્થના કરને લગે કિ ઇસ લડ़કે કી બલિ સે જલ દેવતા પ્રસન્ન હોં। લડ़કે કી બલિ દેતે હી બાવડ़ી અમૃત તુલ્ય જલ સે ભર ગઈ।"

દોનોં બાપ બેટે બાવડ़ી કો જલ સે ભરા દેખકર પ્રસન્ન હુએ પરન્તુ પૌત્ર કે બલિદાન સે દુઃખિત મન સે ઘર લૌટ આએ। ઉધર સુશીલા કે માયકે મેં તીસરા પુત્ર પૈદા હુઆ। તીન માસ કા પુત્ર હોને પર વહ અપની સસુરાલ લૌટ આયી। રાસ્તે મેં જબ વહ બાવડ़ી કે પાસ આઈ તો ઉસે જલ સે પરિપૂર્ણ દેખકર ચકિત રહ ગઈ। વહ ઉસમેં સ્નાન કરકે બોલી મેરે સસુર કા પરિશ્રમ વ ધન કા ખર્ચ યથોચિત રહા।

ઉસ દિન શ્રાવણ શુક્લ સપ્તમી તિથિ થી। સુશીલા ને શીતલા કા શુભ વ્રત કરા ઔર વહીં પર દહી તથા ચાવલ મંગવાકર સ્વાદિષ્ટ ભોજન બનાયા। જલ દેવતા કી પૂજા કરકે દહી, ચાવલ ઔર કકડ़ી કા નૈવેદ્ય દેકર બાયના બ્રાહ્મણોં કો દે દિયા। વહાઁ સે સુશીલા કી સસુરાલ ચાર કોસ થી। અબ સુશીલા દોનોં લડ़કોં કે સાથ બાવડ़ી સે ઘર કી ઓર ચલ દી। ઇધર જલ દેવ આપસ મેં કહને લગે ઇસકા બડ़ા પુત્ર હમેં વાપિસ લૌટા દેના ચાહિયે ક્યોંકિ ઇસને બડ़ે પ્રેમ સે હમારા વ્રત કિયા હૈ। ઉન્હોંને સુશીલા કા બડ़ા પુત્ર જલ સે બાહર નિકાલ દિયા। માઁ કો દેખકર શીતાંશુ માઁ કે પીછે ભાગતા હુઆ માઁ-માઁ કહતા હુઆ આયા। સુશીલા અપને બડ़ે લડ़કે શીતાંશુ કો દેખકર ચકિત રહ ગઈ। ઉસને ઉસે અપની ગોદ મેં બૈઠાકર ઉસકા સિર સૂઁઘા। વહ અપને મન મેં સોચને લગી કિ યદિ ઇસે યહાઁ સે પકડ़કર ચોર લે જાતે તો ક્યા હોતા? ક્યોંકિ ઇસને બહુમૂલ્ય આભૂષણ પહન રખે હૈં। યદિ ઇસકો ઘર સે ભૂત પિશાચ પકડ़ કર લાયે હોતે તો વે ઇસે અબ ક્યોં છોડ़તે? ઘર કે સમ્બન્ધી ચિન્તા કે સાગર મેં ગોતે લગા રહે હોંગે। પરન્તુ ઉસને શીતાંશુ સે કુછ પૂછા નહીં કિ તુમ યહાઁ અકેલે ક્યા કર રહે થે?

ઇધર સુશીલા કે આને કા સમાચાર પાકર પિતા પુત્ર સોચને લગે કિ સુશીલા જબ અપને બેટે કે બારે મેં પૂછેગી તો હમ ક્યા કહેંગે?

ઇસી બીચ તીનોં બાલકોં કે સહિત સુશીલા અપને ઘર પહુઁચ ગઈ। સસુર ઔર પતિ બડ़ે પુત્ર શીતાંશુ કો દેખકર બડ़ે અચમ્ભે મેં પડ़ ગયે। તથા ઇસકે સાથ હી પ્રસન્ન હોકર સુશીલા સે પૂછા, "હે સુભદ્રે! તુમને કિસ પુણ્ય યા વ્રત કો કિયા થા? નિશ્ચય હી તુમ કોઈ પવિત્ર આત્મા હો। ઇસ શીતાંશુ કો મરે હુએ દો મહીને બીત ચુકે હૈં। ફિર તુમને ઇસે કહાઁ સે પ્રાપ્ત કિયા હૈ। જાતે સમય તુમ અપને સાથ એક લડ़કા લે ગઈ થી। ઔર આતે સમય તીન પુત્રોં કો લેકર આયી હો યહ બડ़ે આશ્ચર્ય કી બાત હૈ। તુમને હમારે વંશ કા ઉદ્ધાર કિયા હૈ। મૈં તુમ્હારી કૈસે ઔર કિસ પ્રકાર સ્તુતિ કરૂઁ। ઇસ પ્રકાર ઉસકે સસુર ને ઉસકી પ્રશંસા કી ઔર પતિ ને ઉસે પ્યાર ભરી નજરોં સે દેખા। સાસ ને ભી ઉસકી પ્રશંસા કી। સુશીલા ને પ્રસન્ન હોકર કહા યહ સબ સુમાર્ગ પર ચલને કા ફલ હૈ। હે સનત્કુમાર! તુમસે મૈંને શીતલા સપ્તમી કા વ્રત એવં ઉસકી કહાની સુનાઈ હૈ। ઇસ વ્રત મેં દહી, ચાવલ, ઠણ્ડા જલ, કકડ़ી, ફલ, બાવડ़ી જલ ઔર શીતલા માતા કો દેવતા કહે ગયે હૈં। ઇસે કરને વાલે તીનોં પ્રકાર કે તાપોં સે મુક્ત હો જાયેંગે। ઇસલિયે શ્રાવણ શુક્લ સપ્તમી કા યથાર્થ નામ શીતલા સપ્તમી હુઆ।"

॥ ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે શ્રાવણમાહાત્મ્યે અધ્યાય ૧૬ સંપૂર્ણમ્ ॥

## શ્રાવણ માસના અન્ય મુખ્ય વ્રતો અને તહેવારો

[શ્રાવણ માસ (સંપૂર્ણ વિગતો) →](https://www.hinducalendar.today/gu/panchang/lunar-month/shravana/shravana-month)[શિવ સોમવાર વ્રત કથા →](https://www.hinducalendar.today/gu/vrat-katha/weekdays/somavara/shiva-somavara-vrat-katha)[શ્રાવણ શિવરાત્રિ મુહૂર્ત →](https://www.hinducalendar.today/gu/festivals/sawan/sawan-shivaratri-date-time)[મંગળા ગૌરી વ્રત કથા →](https://www.hinducalendar.today/gu/vrat-katha/mangala-gauri/mangala-gauri-vrat-katha)[નાગ પંચમી પૂજા વિધિ →](https://www.hinducalendar.today/gu/festivals/nag-panchami/nag-panchami-date-time)[રક્ષાબંધન મુહૂર્ત →](https://www.hinducalendar.today/gu/festivals/rakhi/info/rakhi)